حج مقبول صفحه 163

هنگامی که یکی از شما به مسافرت رفت، هنگام بازگشت باید برای اهل خانه هدیه بیاورد، هر چند امر ناچیز باشد. (1)

عدّه دیگر به انجام امور مستحبّی چون عمره مفرده و طواف مستحبّی و دیدار از اماکن مذهبی و تاریخی می‌پردازند که نیازی به بحث پیرامون آنها دیده نمی‌شود.

بهره‌گیری از مناسک حجّ در طول زندگی‌

پیش از اسلام، در عصر جاهلیت مشرکان پس از انجام مراسم متداوله در بین خود و کشتن قربانی در منا، گرد می‌آمدند و به تفاخرات نَسَبی و ارائه تعیّنات دنیایی خود می‌پرداختند: هر یک به داشتن پدری چنین و جَدّی چنان بر دیگران فخر می‌فروختند.

از سوی دیگر همّ و غم اقتصاد، بیع و شرا، خرید و فروش اموال تجارتی، تحصیل پول و ثروت و مکنت دنیایی چنان در وجودشان راسخ شده بود که حتّی در همان مجامعی که در عرفات و منا به نام حج تشکیل می‌دادند، در فکر مال و ثروت و رونق دادن به شؤون مادّی و بالا بردن القاب و عناوین غرورانگیز اجتماعی خود بودند و تنها چیزی که اصلًا در مخیّله آنان خطور نمی کرد و مفهومی نداشت، کمالات معنوی و فضایل اخلاقی بود.

آنها پس از انجام مراسم به قول خود عبادی و وقوف در مشاعر عظیم الهی، با همان جهالت فکری و آلودگی روحی و اخلاقیی که آمده بودند بر