حج مقبول صفحه 25

شرایط)هیچ عمل مستحّبی نمی‌تواند جای حجّ استحبابی را بگیرد، که از بیان آن روایات خوداری می‌شود.

2-فلسفه و اسرار عبادی حج‌

یکی از امتیازات انسان بر سایر حیوانات، همان فضیلت حق شناسی و اظهار تشکر و سپاس در برابر انعام منعم و احسان محسن است، که حیوانات فاقد این خصیصه والا هستند. گرچه در بعضی از حیوانات، این خصیصه تا حدّی مشاهده می‌شود، ولی به هر حال از ویژگیهای ضروری نوع حیوان نیست. امّا انسان، به شرط سلامت فطرت و وجدان، ممکن نیست این فضیلت ممتاز را نداشته باشد، مگر اینکه در اثر فرو رفتن در شهوات نفسانی و تمایلات حیوانی، فطرت انسانی‌ش واژگون و به حیوانات ملحق شده باشد که قرآن در مورد آنان می‌فرماید:

(اولئکَ کَالانْعامِ بَلْ هُمْ اضَلُّ اولئکَ هُمُ الْغافِلُون). (1)

(آنان بسان چهارپایان، بلکه گمراه‌تر از آنانند. آنان غفلت زدگان بی‌خبرند.)

لطف بزرگ خداوند درباره بشر، آن است که او را به نماز و روزه و حج و سایر اعمال عبادی که هر یک راهی از راههای شکرگزاری و حق‌شناسی انسان در برابر خداوند است مأمور فرموده است تا بدین وسیله او را در رتبه انسانی خود نگهدارد و شرف انسانیش را حفظ فرماید.