مقدمه
حج عبادتی عجیب و حیرتانگیز است، عبادتی دشوار پیچیده و طولانی، آکنده از راز و رمز و اشارت اسرارآمیز، که صورتی کاملًا تمثیلی و نمادین دارد. اما آنچه از خود حج دشوارتر و مهمتر است فهم اسرار حج است. در ادیان جهان، مکانهای مقدسی که پیروان ادیان به زیارت آنها میشتابند بسیار است، اما در میان همه ادیان و در جهان امروز «حج» برجستگی و جلوه خاصی دارد. ظاهراً این تنها اسلام است که پیروان خود را در هر کجای جهان که ساکن باشند، ملزم کرده است تا در همه عمر، به شرط استطاعت، لااقل یک بار در روزهای معینی از یک ماه معین سال، در یک نقطه از کره زمین جمع شوند و عبادتی معلوم و مشخص را، به صورت دستهجمعی به جای آورند.
در میان ادیان بزرگ و معروفی مانند مسیحیت و یهودیت و