یا آیین بودا چنین پدیده اجتماعی و دینی جهان شمول و پرتب و تابی دیده نمیشود.
حج زندگی حاجی را نه تنها تغییر میدهد بلکه در هم میریزد و روال عادی آن را برای مدتی بر هم میزند. سفر حج در دنیای امروز که مردم از وسایل رفت و آمد سریع استفاده میکنند (با احتساب مدتی که زایر در مدینه برای زیارت قبر نبیاکرم (ص) بسر میبرد) در حدود یک ماه طول میکشد و اگر مقدمات قبل از سفر و برنامههای پس از بازگشت حاجی به شهر و دیار خود را به حساب آوریم از این هم طولانیتر میشود. حج، قبل از اختراع اتومبیل و هواپیما، یعنی از هزار و چهارصد پیش تا همین هفتاد هشتاد سال گذشته، عبادتی بود که برای بسیاری از حاجیان بیش از یک سال طول میکشید و آن کس که پای در راه حج مینهاد گاه از دریاهایی میگذشت پر از بیم موج و طوفان، وگاه از صحراهایی خشک و بیآب و علف و شنزارهایی داغ و تفتیده که خطر مرگ از تشنگی مسافر را تهدید میکرد، تا بدان حد که میگفتند: «السَّفَرُ قِطْعَهٌ مِنَالسَّقَر»، یعنی سفر را قطعهای از جهنم میدانستند. برای مسلمانانی که در سمرقند و کاشغر زندگی میکردند، یا آنان که مقیم اندونزی و مالزی بودند پای نهادن در چنین سفری، کمتر از