آن، همان بازداشتن انسان است از گناه، و به تعبیر قرآن از فحشا و منکر، نماز سبب میشود که انسان متناسب با حضور قلب و توجهی که در نماز دارد، کمتر گناه بکند. نماز تقوی را تقویت میکند و به انسان در برابر وسوسههای شیطان، قدرت مقاومت میدهد. اما تنها گناه نکردن کافی نیست و این، همه فایده و نتیجه نماز نیست؛ بهره بالاتری که نمازگزار از نماز میبرد توجه به خدا و به یاد خدا بودن و به تعبیر قرآن ذکر الله است که مهمتر است و بالاتر و برتر؛ دوری از فحشا و منکر، شرط لازم ورود به بارگاه یاد الهی است.
او را به چشم پاک توان دید، چون هلال هر دیده جای جلوه آن ماهپاره نیست
«حافظ»
حال اگر به سراغ حج برویم در آنجا هم میبینیم همین دو جنبه در سراسر اعمال حج موج میزند، جنبه منفی و بازدارنده و جنبهمثبت و سازنده. رعایت محرمات احرام، به جنبه بازدارنده حج مربوط میشود. از میان بردن تشخصها و تعیّنها، به دور افکندن لباس فاخر، که سبب فخر فروشی و غرور و جدایی و امتیاز مردم از یکدیگر میشود. فاصله گرفتن از مسکن و خانههای اعیانی، کنار نهادن عطر و زینت و همسر و پرهیز از الفاظ غرورآمیز و جدال برانگیز و