حج وحرمین شریفین در تفسیر نمونه صفحه 131

می‌دارد و ابراهیم علیه السلام را از انجام چنین کاری جز برای یک مدت محدود آن هم برای یک هدف مقدس، برکنار می‌شمرد، به خوبی استفاده می‌شود که منظور از «اب» در آیه مورد بحث پدر نیست، بلکه عمو یا پدر مادر و یا مانند آن است و به تعبیر دیگر والد در بیان معنی پدر صراحت دارد، در حالی که «اب» صراحت ندارد.

در آیات قرآن، کلمه «اب» نیز در مورد عمو به کار رفته است. مانند آیه 133 سوره بقره: ... قالُوا نَعْبُدُ إِلهَکَ وَ إِلهَ آبائِکَ إِبْراهِیمَ وَ إِسْماعِیلَ وَ إِسْحاقَ إِلهاً واحِداً ... فرزندان یعقوب به او گفتند ما خداوند تو و خداوند پدران تو ابراهیم و اسماعیل و اسحاق، خداوند یگانه را می‌پرستیم و این را می‌دانیم که اسماعیل عموی یعقوب بود نه پدر او.»

3- از روایات مختلف اسلامی نیز می‌توان این موضوع را استفاده کرد؛ زیرا در حدیث معروفی از پیغمبر گرامی صلی الله علیه و آله نقل شده است: «لَمْ یَزَلْ یَنْقُلُنِی اللَّهُ مِنْ أَصْلابِ الطَّاهِرِینَ إِلی أَرْحامِ الْمُطَهَّراتِ حَتّی أَخْرَجَنِی فِی عالَمِکُمْ هذا لَمْ یُدَنِّسْنِی بِدَنَسِ الْجاهِلِیَّةِ». (1) «همواره خداوند مرا از صلب پدران پاک به رحم مادران پاک منتقل می‌ساخت و هرگز مرا به آلودگی‌های دوران جاهلیت آلوده نساخت». (2)

شک نیست که روشن‌ترین آلودگی دوران جاهلیت، شرک و بت پرستی است و کسانی که آن را منحصر به آلودگی زنا دانسته‌اند، هیچ دلیلی بر گفته خود ندارند، بخصوص اینکه قرآن می‌گوید: ... إِنَّمَا الْمُشْرِکُونَ نَجَسٌ ...؛ «مشرکان آلوده و ناپاک‌اند». (3)

طبری که از دانشمندان اهل سنت است، در تفسیر خود جامع البیان از مفسر معروف مجاهد نقل می‌کند که او صریحا می‌گوید: آزر پدر ابراهیم علیه السلام نبود. (4)

آلوسی مفسر دیگر اهل تسنن در تفسیر روح المعانی در ذیل همین آیه می‌گوید:

آنها که می‌گویند اعتقاد به اینکه آزر پدر ابراهیم علیه السلام نبود، مخصوص شیعه هست، از کم اطلاعی آنها است؛ زیرا بسیاری از دانشمندان معتقدند که آزر اسم عموی

1- 1. بحارالأنوار، ج 15، ص 117.
2- 2. این روایت را بسیاری از مفسران شیعه و سنی مانند طبری در جامع‌البیان، نیشابوری در غرائب القرآن، فخر رازی در تفسیر کبیر و آلوسی در روح المعانی نقل کرده‌اند.
3- 3. توبه، آیه 28.
4- 4. جامع البیان، ج 7، ص 158.