حج وحرمین شریفین در تفسیر نمونه صفحه 160

بی‌نیاز است».

واژه کفر در اصل به معنی پوشانیدن است و از نظر اصطلاح دینی معنی وسیعی دارد و هرگونه مخالفتی را با حق، چه در مرحله اصولی و چه در مرحله دستورات فرعی باشد، شامل می‌شود و اگر مشاهده می‌کنیم که کفر غالبا در مخالفت با اصول استعمال می‌شود، دلیل بر این نیست که منحصرا به همان معنی باشد، به همین دلیل در آیه بالا در مورد ترک حج به کار رفته است و لذا در روایتی از امام صادق علیه السلام نقل شده که (کفر) را در آیه به معنی ترک تفسیر فرموده است.

به عبارت دیگر کفر و فاصله گرفتن از حق- همانند ایمان و توجه به حق- مراحل و درجاتی دارد که هر کدام برای خود دارای احکام مخصوصی است و با توجه به این حقیقت بسیاری از مشکلات که در معنی آیات و روایات مربوط به کفر و ایمان پیش می‌آید، حل می‌شود. بنابر این اگر در مورد رباخواران (سوره بقره- 275) و همچنین در مورد ساحران (بقره- 102) تعبیر به کفر شده است، به همین منظور است.

در هر حال از آیه فوق دو مطلب استفاده می‌شود. نخست اهمیت فوق العاده حج است که از ترک آن تعبیر به کفر شده است. مرحوم صدوق در کتاب من لا یحضره‌الفقیه از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نقل می‌کند که به علی علیه السلام فرمود:

«یَا عَلِیُّ تَارِکُ الْحَجِّ وَ هُوَ مُسْتَطِیعٌ کَافِرٌ یَقُولُ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا وَ مَنْ کَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِیٌّ عَنِ الْعالَمِینَ یَا عَلِیُّ مَنْ سَوَّفَ الْحَجَّ حَتَّی یَمُوتَ بَعَثَهُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ یَهُودِیّاً أَوْ نَصْرَانِیّاً». (1)

«ای علی کسی که حج را ترک کند با اینکه توانایی دارد کافر محسوب می‌شود، زیرا خداوند می‌فرماید: بر مردمی که استطاعت دارند به سوی خانه خدا بروند، لازم است حج به جا بیاورند و کسی که کفر بورزد (آن را ترک کند) به خود زیان رسانیده است و خداوند از آنان بی نیاز است، ای علی کسی که حج را به تاخیر بیندازد تا اینکه از دنیا برود خداوند او را در قیامت یهودی یا نصرانی محشور می‌کند.»

دیگر اینکه انجام این فریضه مهم الهی، مانند همه فرایض و برنامه‌های دینی به