حج وحرمین شریفین در تفسیر نمونه صفحه 179

عمره را تمام کرده و حج را آغاز می‌کنند، آنچه میسر است از قربانی (ذبح کنند)»؛ فَإِذا أَمِنْتُمْ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ فَمَا اسْتَیْسَرَ مِنَ الْهَدْیِ.

اشاره به اینکه در حج تمتع که عمره قبلا انجام می‌گیرد و بعد حج به جا آورده می‌شود، قربانی کردن لازم است و فرق نمی‌کند که این قربانی شتر باشد یا گاو و یا گوسفند و بدون آن از احرام خارج نمی‌شود.

درباره اصل هدی به گفته مرحوم طبرسی دو قول وجود دارد، اول اینکه از هدیه گرفته شده است و چون قربانی در واقع هدیه‌ای به سوی بیت‌اللَّه است، این واژه بر آن اطلاق شده است.

دیگر اینکه از ماده هدایت گرفته شده است؛ زیرا حیوان قربانی را همراه می‌بردند و به سوی خانه خدا و قربانگاه هدایت می‌کردند.

ولی ظاهر کلام راغب در مفردات این است که فقط از هدیه گرفته شده و می‌گوید:

هدی جمع است و مفرد آن هدیه است.

در معجم مقاییس اللغه نیز دو ریشه برای این لغت ذکر شده، هدایت و هدیه، اما بعید نیست هر دو به هدایت باز گردد.

6- سپس به بیان حکم کسانی می‌پردازد که در حال حج تمتع قادر به قربانی نیستند، می‌فرماید: «کسی که (قربانی) ندارد، باید سه روز در ایام حج و هفت روز به هنگام بازگشت روزه بدارد، این ده روز کامل است»؛ فَمَنْ لَمْ یَجِدْ فَصِیامُ ثَلاثَةِ أَیَّامٍ فِی الْحَجِّ وَ سَبْعَةٍ إِذا رَجَعْتُمْ تِلْکَ عَشَرَةٌ کامِلَةٌ.

بنابر این اگر قربانی پیدا نشود، یا وضع مالی انسان اجازه ندهد، جبران آن ده روز روزه است، که سه روز آن (روز هفتم و هشتم و نهم ذی الحجه) در ایام حج واقع می‌شود و این از روزه‌هایی است که انجام آن در سفر مانعی ندارد و هفت روز دیگر را بعد از بازگشت به وطن انجام می‌دهد.

با اینکه معلوم است سه روز به اضافه هفت روز مجموعا ده روز می‌شود، در عین حال، قرآن می‌گوید: این ده روز کامل است.

بعضی از مفسران در تفسیر این جمله گفته‌اند این به خاطر آن است که واو گر چه معمولا برای جمع است نه برای تخییر، ولی چون گاه در معنی تخییر نیز استعمال می‌شود،