حج وحرمین شریفین در تفسیر نمونه صفحه 202

دارد شیرش را بدوشد، اما برای دوشیدن شیر آن را در فشار قرار ندهد». (1)

در واقع دستور فوق، دستوری معتدل و حد وسط در میان دو کار افراطی و خارج از رویه است، از یک سو بعضی احترام حیوانات قربانی را اصلا نگاه نمی‌داشتند و گاه قبل از محل، آنها را ذبح کرده و از گوشتشان استفاده می‌کردند که در آیه 2 سوره مائده از آن نهی شده: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تُحِلُّوا شَعائِرَ اللَّهِ وَ لَا الشَّهْرَ الْحَرامَ وَ لَا الْهَدْیَ وَ لَا الْقَلائِدَ.

از سوی دیگر بعضی آنچنان راه افراط را پیش می‌گرفتند که به مجرد اینکه نام قربانی بر حیوان گذاشته می‌شد، نه از شیر آن استفاده می‌کردند و نه بر آن سوار می‌شدند، هر چند از راه دور به سوی مکه می‌آمدند که در آیه مورد بحث، این معنی مجاز شمرده شده است.

تنها ایرادی که ممکن است بر تفسیر فوق گرفته شود، این است که در آیات گذشته سخن از حیوانات قربانی در میان نبود، چگونه ضمیر به آن باز می‌شود؟ اما با توجه به اینکه حیوانات قربانی، مسلما یکی از مصداق‌های شعایراللَّه است که در آیه قبل به آن اشاره شده و بعدا نیز خواهد آمد، پاسخ این ایراد روشن می‌شود. (2)

به هر حال در پایان آیه در مورد سرانجام کار قربانی چنین می‌گوید: «سپس محل آن، خانه کعبه، آن خانه قدیمی و گرامی است»؛ ثُمَّ مَحِلُّها إِلَی الْبَیْتِ الْعَتِیقِ.

به این ترتیب مادام که حیوانات مخصوص قربانی به محل قربانگاه نرسیده‌اند،

1- 1- نورالثقلین، ج 3، ص 497.

2- 2- آنچه در بالا گفتیم تفسیر روشن آیه است و در اینجا دو تفسیر دیگر نیز ذکر کرده‌اند: نخست اینکه ضمیر در «فیها» به تمام مناسک حج برمی گردد بنابراین مفهوم آیه چنین می‌شود: «برای شما در مجموع مناسک حج منافعی است تا زمان معین زمان پایان دنیا سپس آخرین مراسم حج که شخص محرم از احرام بیرون آمده و مُحلّ می‌شود در کنار خانه کعبه و پس از انجام طواف زیارت و نساء است». بنابراین آیه فوق شبیه آیه لِیَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ ... می‌شود که پیشتر تفسیر شد.

دوم اینکه: ضمیر «فیها» به همه شعائر الهی و برنامه‌های چشمگیر اسلام بازگردد در این صورت معنای آیه چنین می‌شود: «برای شما پاداشها و منافع پر ارزش است در مجموع برنامه‌های اسلامی و شعائر الهی تا پایان جهان، سپس پاداش شما بر آفریننده بیت العتیق خانه کعبه است» ولی تفسیری که در متن آوردیم از این دو مناسبتر و نزدیکتر و هماهنگ‌تر با سایر آیات و روایات اسلامی می‌باشد.