حج وحرمین شریفین در تفسیر نمونه صفحه 232

جمله ... فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ ...؛ «کسی که در دو روز مراسم ذکر خدا را به جا آورد، گناهی بر او نیست» که در سوره بقره آمده است نشان می‌دهد که ایام تشریق بیش از سه روز نیست؛ زیرا تعجیل در آن، سبب می‌شود که یک روز از آن کاسته و تبدیل به دو روز شود.

ولی با توجه به اینکه در آیات مورد بحث، بعد از ذکر ایام معلومات، مساله قربانی آمده و می‌دانیم قربانی معمولا در روز دهم انجام می‌گیرد، این موضوع تأیید می‌شود که ایام معلومات ده روز آغاز ذی الحجه است که به روز دهم، روز قربانی ختم می‌شود، و به این ترتیب تفسیر اول که دوگانگی مفهوم ایام معلومات با ایام معدودات باشد، تقویت می‌شود.

اما با توجه به وحدت تعبیرهایی که در دو آیه وارد شده، بیشتر این مسأله به ذهن می‌رسد که هر دو اشاره به یک مطلب است، هدف در هر دو، توجه به یاد خداوند و نام خداوند در ایام معینی است که از دهم ذی الحجه شروع می‌شود و به سیزدهم پایان می‌یابد. البته یکی از موارد ذکر نام خدا، ذکر نام او به هنگام قربانی است. (1)

2- ذکر خداوند در سرزمین منا

در روایات متعددی می‌خوانیم که منظور از ذکر خداوند در این ایام، تکبیر مخصوصی است که بعد از نماز ظهر روز عید قربان گفته می‌شود و تا پانزده نماز ادامه دارد (یعنی بعد از نماز صبح سیزدهم خاتمه می‌یابد) و آن این ذکر است: «اللَّهُ أَکْبَرُ، اللَّهُ أَکْبَرُ، لا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَکْبَرُ، اللَّهُ أَکْبَرُ وَ لِلَّهِ الْحَمْدُ، اللَّهُ أَکْبَرُ عَلَی مَا هَدَانَا، اللَّهُ أَکْبَرُ عَلَی مَا رَزَقَنَا مِنْ بَهِیمَةِ الْاَنْعَامِ». (2) ضمناً در پاره‌ای از روایات تصریح شده است که تکبیر در این پانزده نوبت، مخصوص کسانی است که در سرزمین منا و ایام حج باشند، اما کسانی که در سایر بلادند، این تکبیرات را تنها بعد از ده نماز می‌خوانند (از نماز ظهر روز عید شروع و

1- 1- به این ترتیب تضاد میان دو قول در تفسیر «و یذکر اسم‌اللَّه» که بعضی آن را ذکر نام خدا به‌هنگام قربانی و بعضی مطلق ذکر خدا تفسیر می‌کردند برطرف می‌شود زیرا قول اول مصداق قول دوم خواهد بود.

2- 2- بحارالأنوار، ج 99، ص 306، به نقل از امام موسی‌بن جعفر علیه السلام.