حج وحرمین شریفین در تفسیر نمونه صفحه 234

3- شاهد به معنی روز جمعه است که شاهد اجتماع مسلمین در مراسم بسیار مهم نماز آن روز است.

و مشهود روز عرفه است که زائران بیت‌اللَّه‌الحرام شاهد و ناظر آن روزند، در روایتی از پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و امام باقر علیه السلام و امام صادق علیه السلام این تفسیر نقل شده است.

4- شاهد روز عید قربان و مشهود روز عرفه (روز ما قبل آن) می‌باشد.

در حدیثی آمده است که مردی وارد مسجد پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله شد کسی را دید که نشسته و از رسول‌اللَّه صلی الله علیه و آله حدیث نقل می‌کند، می‌گوید: تفسیر این آیه را از او خواستم گفت: آری شاهد روز جمعه و مشهود روز عرفه است، از او گذشتم به دیگری رسیدم که از رسول‌اللَّه صلی الله علیه و آله سخن می‌گوید، تفسیر همین آیه را از او خواستم، گفت: شاهد روز جمعه و مشهود روز عید قربان است، از او نیز گذشتم به نوجوانی رسیدم خوشرو که او نیز از رسول خدا حدیث می‌گفت گفتم: از تفسیر این آیه برایم سخن بگو، گفت: شاهد محمد صلی الله علیه و آله است و مشهود روز قیامت آیا نشنیده‌ای که خداوند می‌فرماید: یا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنَّا أَرْسَلْناکَ شاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً و نیز نشنیده‌ای که می‌گوید: ... ذلِکَ یَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَ ذلِکَ یَوْمٌ مَشْهُودٌ ....

من سؤال کردم نخستین نفر که بود گفتند: ابن عباس، دومین نفر را پرسیدم، گفتند:

عبداللَّه‌بن عمر، و از سومین نفر سؤال کردم گفتند: حسن‌بن علی علیهما السلام است!

5- منظور از شاهد شبها و روزها است، و مشهود بنی آدم است که به اعمال او گواهی می‌دهد، همان‌گونه که در دعای امام زین العابدین علیه السلام در دعای صباح و مساء می‌خوانیم: «وَ هَذَا یَوْمٌ حَادِثٌ جَدِیدٌ، وَ هُوَ عَلَیْنَا شَاهِدٌ عَتِیدٌ، إِنْ أَحْسَنَّا وَدَّعَنَا بِحَمْدٍ، وَ إِنْ أَسَأْنَا فَارَقَنَا بِذَمٍّ»؛ این روز تازه‌ای است که شاهد آماده بر اعمال ما است، اگر نیکی کنیم با حمد و سپاس ما را وداع می‌گوید، و اگر بد کنیم با نکوهش و مذمت از ما جدا می‌شود.»

6- منظور از شاهد ملائکه و مشهود قرآن است.

7- منظور از شاهد حجر الاسود و مشهود حاجیان‌اند که در کنار آن می‌آیند و دست بر آن می‌نهند.

8- شاهد خلق است و مشهود حق است.

9- منظور از شاهد امت اسلامی است و مشهود امتهای دیگر همانگونه که در آیه