- مقدّمه 1
- پیشگفتار 3
- زندگی پرماجرای ابراهیم علیه السلام 5
- بخش اوّل: زندگانی پرماجرای ابراهیم علیه السلام 5
- پیامبر بتشکن 5
- زادگاه و طفولیت ابراهیم 7
- مبارزه منطقی با بت پرستان 8
- مبارزه با گروههای مختلف بتپرست 8
- گفتگو با آزر 9
- گفتگو با حاکم جبار! 10
- مبارزه عملی با بت پرستان 10
- نبوت ابراهیم 10
- هجرت ابراهیم 11
- آخرین مرحله رسالت ابراهیم 12
- سرگذشت نوح وابراهیم علیهما السلام 14
- طرح جالب بتشکنی ابراهیم علیه السلام 21
- 1- آیا پیامبران هم توریه میکنند؟ 29
- نکتهها: 29
- 2- ابراهیم علیه السلام و قلب سلیم 30
- نقشههای مشرکان شکست میخورد 32
- خالق همه چیز او است 36
- ابراهیم علیه السلام نقشه نابودی بتها را میکشد 37
- 1- بتپرستی در اشکال گوناگون 42
- نکتهها: 42
- 2- گفتار بتپرستان و پاسخ ابراهیم علیه السلام 43
- برهان دندانشکن ابراهیم 44
- آنجا که آتش گلستان میشود 50
- 1- سببسازی و سببسوزی 54
- نکتهها: 54
- 2- نوجوان قهرمان 55
- 3- ابراهیم علیه السلام و نمرود 56
- دلایل توحید در آسمانها 57
- چگونگی استدلال ابراهیم بر توحید 63
- منظور از ظلم در اینجا چیست؟ 68
- هجرت ابراهیم علیه السلام از سرزمین بت پرستان 70
- تبعید یا هجرت؟ 72
- امامت اوج افتخار ابراهیم علیه السلام 75
- 1- منظور از کلمات چیست؟ 76
- نکتهها: 76
- اشاره 76
- 2- امام کیست؟ 77
- 3- فرق نبوت و امامت و رسالت 79
- 5- ظالم کیست؟ 81
- 4- امامت یا آخرین سیر تکاملی ابراهیم علیه السلام 81
- 6- امام از سوی خدا تعیین میشود 82
- 7- پاسخ به دو سئوال 83
- ابراهیم به تنهایی یک امت بود 84
- مقام والای ابراهیم در قرآن 90
- ابراهیم علیه السلام بنده مؤمن خدا 92
- ابراهیم علیه السلام انسان نمونه 95
- ابراهیم علیه السلام برای همه شما اسوه بود 99
- 1- الگوهای جاویدان 104
- نکتهها: 104
- 2- خداوند از همگان بینیاز است. 105
- 3- اصل اساسی «حب فی اللَّه» و «بغض فی اللَّه» 106
- «ابراهیم علیه السلام و موهبتهای الهی» 107
- اشاره 107
- 1- فرزندان پیامبر 114
- 3- اهمیت فرزندان صالح در معرفی شخصیت انسان 116
- 2- چرا نام این پیامبران در سه گروه در سه آیه بیان شده است؟ 116
- 4- پاسخ به یک ایراد 117
- دعاهای ابراهیم علیه السلام 117
- دعاهای سازنده ابراهیم بتشکن علیه السلام 119
- 1- آیا مکه در آن زمان شهر بود؟ 122
- 2- امنیت سرزمین مکه: 122
- نکتهها: 122
- 3- چرا ابراهیم علیه السلام تقاضای دوری از بت پرستی میکند؟ 123
- 4- تابعان ابراهیم علیه السلام کیانند؟ 124
- 5- وادی غیر ذی ذرع و حرم امن خدا 125
- 6- تقاضاهای هفتگانه ابراهیم علیه السلام 126
- 7- آیا ابراهیم علیه السلام برای پدرش دعا میکند؟ 127
- آیا آزر پدر ابراهیم علیه السلام بود؟ 128
- خواستههای ابراهیم علیه السلام از پیشگاه پروردگار 132
- ابراهیم خانه کعبه را بنا میکند 134
- 1- هدف بعثت پیامبران 137
- نکتهها: 137
- 2- تعلیم مقدم است یا تربیت؟ 138
- 3- پیامبری از میان خود آنها 139
- ابراهیم علیه السلام در قربانگاه 139
- نکتهها: 147
- 1- ذبیح اللَّه کیست؟ 147
- 2- آیا ابراهیم علیه السلام مأمور به ذبح فرزند بود؟ 150
- 3- چگونه خواب ابراهیم علیه السلام میتوانست حجت باشد؟ 150
- 4- وسوسههای شیطان در روح بزرگ ابراهیم علیه السلام اثر نگذاشت 151
- 5- فلسفه تکبیرات در منی 152
- 6- حج یک عبادت مهم انسانساز 153
- اشاره 156
- بخش دوّم: احکام و اسرار حج 156
- اهمیت حج 156
- 1- اهمیت حج در میان وظایف اسلامی! 161
- محتوای سوره حج 162
- فضیلت تلاوت سوره حج 163
- مانعان خانه خدا! 164
- اشاره 165
- نکتهها: 165
- 5- الحاد به ظلم چیست؟ 167
- 4- منظور از مسجدالحرام در این آیه چیست؟ 167
- دعوت عام برای حج! 168
- اقسام حج 174
- قسمتی از احکام مهم حج 175
- چرا بعضی حج تمتع را به فراموشی سپردهاند؟ 180
- بهترین زاد و توشه 182
- نکتهها 188
- بخش مهم دیگری از مناسک حج 191
- نکته 196
- تعظیم شعایر الهی نشانه تقوای دلها است 197
- هشت دستور در یک آیه 203
- «قربانی» 205
- قربانی برای چیست؟ 208
- تکلیف گوشتهای قربانی در عصر ما 213
- سعی بین صفا و مروه 214
- شأن نزول: 215
- اعمال جاهلان نباید مانع کار مثبت گردد 216
- نکتهها 217
- 1- صفا و مروه 217
- 2- قسمتی از اسرار سعی صفا و مروه 218
- 3- پاسخ به یک سؤال 221
- 5- شکرگزاری خداوند 222
- «حج و یاد خدا» 222
- 4- تطوع چیست؟ 222
- شأن نزول: 223
- آخرین سخن درباره حج 228
- نکتهها 231
- 1- ایام معلومات چیست؟ 231
- 2- ذکر خداوند در سرزمین منا 232
- 3- «استلام حجر» 233
- 4- «برائت از مشرکان در حج» 235
- پیمانهای مشرکان الغا میشود 236
- اشاره 239
- آنها که پیمانشان محترم است 239
- 1- حج اکبر کدام است؟ 240
- 2- مواد چهارگانهای که در آن روز اعلام شد 241
- فلسفه و اسرار عمیق حج! 243
- 1- بعد اخلاقی حج 243
- اشاره 243
- 2- بعد سیاسی حج 244
- 3- بعد فرهنگی 246
- 4- بعد اقتصادی حج 247
- بخش سوّم: مکّه معظّمه 249
- نخستین خانه مردم 249
- منظور از بکّه چیست؟ 253
- توسعه مسجدالحرام 253
- 2- هدی للعالمین 255
- امتیازات خانه کعبه: 255
- 1- مبارکا 255
- 4- و من دخله کان آمنا 256
- 3- فیه آیات بینات مقام ابراهیم 256
- اشاره 258
- عمران مسجد در صلاحیت همهکس نیست 258
- 1- منظور از عمران چیست؟ 260
- 2- عمل خالص تنها از ایمان سرچشمه میگیرد. 260
- 4- آیا تنها مسجدالحرام منظور است؟ 261
- 3- پاسداران شجاع 261
- 5- اهمیت بنای مساجد 261
- مقیاس افتخار و فضیلت 262
- شأن نزول: 263
- اشاره 264
- تفسیر: 264
- 1- تحریف تاریخ: 266
- نخستین مهاجران اسلام 269
- شأن نزول: نخستین مهاجران اسلام 271
- کینهتوزی یهود و نرمش نصاری 275
- حرم امن 277
- شأن نزول: 278
- سوگند به این شهر مقدس 281
- سوره فیل 286
- محتوی و فضیلت سوره فیل 287
- داستان اصحاب الفیل 288
- شأن نزول: 288
- با ابرهه گو کز پی تعجیل نیاید! 293
- نکتهها: 295
- 1- معجزه بینظیر! این خانه را صاحبی است! 295
- 2- سختترین مجازات با کمترین وسیله! 297
- 3- اهداف داستان فیل 298
- سوره قریش 299
- 4- یک رویداد مسلم تاریخی 299
- محتوی و فضیلت تلاوت سوره قریش 299
- پروردگار این خانه را باید عبادت کرد 301
- 1- نامهای این سوره و محل نزول آن 304
- معراج 304
- سوره اسراء 304
- 3- محتوای این سوره در یک نگاه کوتاه 306
- 2- فضیلت این سوره 306
- معراجگاه پیامبر صلی الله علیه و آله 308
- 1- معراج از نظر قرآن و حدیث 311
- مساله معراج 311
- آیا معراج جسمانی بوده یا روحانی؟ 314
- هدف معراج 315
- معراج و علوم روز 316
- دومین دیدار! 318
- نکتهها: 323
- 1- معراج یک واقعیت مسلم است 323
- 3- معراج و بهشت 324
- 4- معراج در روایات اسلامی 324
- 2- هدف معراج 324
- 5- گوشهای از گفتگوهای خداوند با پیامبرش صلی الله علیه و آله در شب معراج: 327
- قیام از امّ القری 331
- وحی و هدف نهایی از آن 333
- نامگذاری مکه بهام القری 334
- آغاز وحی 337
- شأن نزول: 338
- بخوان به نام پروردگارت 340
- نکتهها: 343
- 1- آغاز وحی همراه با آغاز یک حرکت علمی بود 343
- 2- ذکر خداوند در هر حال 345
- 3- پیامبر اسلام قبل از نبوت چه آئینی داشت؟ 346
- پاسخ به یک سؤال 347
- یک نکته ادبی 348
- سوره تبّت 348
- ابی لهب 348
- محتوی و فضیلت سوره تبت 349
- شأن نزول سوره 350
- بریده باد دست ابو لهب! 351
- باز هم نشانه دیگری از اعجاز قرآن 356
- پاسخ به یک سؤال 356
- نکتهها: 356
- همیشه نزدیکان بی بصر دورند! 357
- ایمان ابوطالب و جنجالی که در این زمینه برپا کردهاند! 359
- اشاره 363
- پیشگامان در اسلام 363
- 1- موقعیت پیشگامان 365
- 3- نخستین مسلمان چه کسی بود؟ 366
- 2- تابعین چه اشخاصی بودند؟ 366
- 4- آیا همه صحابه افراد صالحی بودند؟ 369
- محتوی و فضیلت سوره نصر 373
- فتح مکه بزرگترین پیروزی اسلام 373
- بخش چهارم: مدینه منوره 380
- اولین مسجد در مدینه 380
- شأن نزول: 383
- درس بزرگ 387
- نفی به تنهایی کافی نیست! 388
- اذان، شعار بزرگ اسلام 389
- اذان از طریق وحی به پیغمبر صلی الله علیه و آله رسید. 391
- نماز جمعه 392
- شأن نزول: 393
- بزرگترین اجتماع عبادی سیاسی هفته 394
- نکتهها: 398
- 1- نخستین نماز جمعه در اسلام 398
- 2- اهمیت نماز جمعه 399
- 3- فلسفه نماز عبادی سیاسی جمعه 400
- 4- آداب نماز جمعه و محتوای خطبهها 403
- 5- شرایط وجوب نماز جمعه 405
- مهاجرین و انصار 406
- نکته: صحابه در میزان قرآن و تاریخ 415
- تغییر قبله 415
- شأن نزول: 416
- به هر سو رو کنید، خدا آنجا است! 417
- 2- تعبیر به وجهاللَّه 418
- نکتهها: 418
- 1- فلسفه قبله 418
- 3- صحت نماز در هرجهت 418
- اسرار تغییر قبله 418
- ماجرای تغییر قبله 419
- نکتهها: 420
- امت وسط 421
- 1- اسرار تغییر قبله 422
- نکتهها: 422
- 2- امت اسلامی یک امت میانه 425
- 3- امتی که میتواند از هر نظر الگو باشد 426
- 4- تفسیر جمله لنعلم 427
- همه جا رو به سوی کعبه کنید 427
- 1- نظم آیات 429
- نکتهها 429
- 3 معنی شطر 430
- 2- انتظار دردناک! 430
- 5- آیا تغییر قبله به خاطر خشنودی پیامبر بود؟ 431
- 4- خطاب همگانی 431
- 6- کعبه مرکز یک دایره بزرگ 432
- آنها به هیچ قیمت راضی نمیشوند 432
- هر امتی قبلهای دارد 434
- 1- آن روز که یاران مهدی علیه السلام جمع میشوند، 436
- نکتهها 436
- تنها از خدا بترس 437
- 2- تفسیر جمله و لکل وجهة هو مولیها 437
- غزوه بدر نخستین درگیری مسلحانه اسلام و کفر 440
- درسهای آموزنده در میدان بدر 448
- آیا فرشتگان جنگیدند؟ 451
- فرار از جهاد ممنوع! 454
- شنوندگان ناشنوا! 462
- انفال 467
- شان نزول: 468
- انفال چیست؟ 469
- پنج صفت ویژه مؤمنان 473
- جنگ احد 478
- سرچشمه وقوع جنگ 481
- گزارش به موقع عباس 481
- پیغمبر صلی الله علیه و آله با مسلمانان مشورت میکند 481
- مسلمانان برای دفاع آماده میشوند 483
- جنگ شروع شد 484
- چه کسی با صدای بلند گفت محمد صلی الله علیه و آله کشته شد؟ 485
- نتایج جنگ احد 486
- شان نزول 487
- میدان پرورش و تربیت 490
- بررسی کوتاهی در علل شکست احد 490
- سخنان تو خالی 490
- فرد پرستی ممنوع 491
- شأن نزول: 491
- مجاهدان پیشین 493
- اخطارهای مکرر 495
- شکست پس از پیروزی 496
- گناه سرچشمه گناه دیگر است 498
- بهرهبرداری منافقان 499
- فرمان عفو عمومی 500
- وظیفه مشاور 501
- با چه اشخاصی مشورت کنیم؟ 501
- نتیجه توکل 502
- هرگونه خیانتی ممنوع 503
- آنها که در جهاد شرکت نکردند 504
- بررسی دیگری روی جنگ احد 506
- یک روش مؤثر تربیتی 506
- باید صفوف مشخص شود 508
- گفتههای بی اساس منافقان 509
- زندگان جاوید 510
- مرحله خطرناک جنگ 511
- غزوه حمراء الاسد 514
- تسلیت به پیامبر صلی الله علیه و آله 518
- سنگین بارها 519
- مسلمانان تصفیه میشوند 521
- پیامبر صلی الله علیه و آله را تنها نگذارید! 522
- شأن نزول: 523
- سرسختی منافقان داخلی 528
- پایان توطئه یهود بنینضیر در مدینه 531
- آزمایش بزرگ الهی در میدان احزاب 533
- منافقان و ضعیف الایمانها در صحنه احزاب 534
- غزوه بنی قریظه یک پیروزی بزرگ دیگر 545
- عمرة القضاء 547
- صلح حدیبیّه 548
- شأن نزول: 550
- صلح حدیبیّه و فتح خیبر 554
- محتوای سوره فتح 554
- فضیلت تلاوت سوره فتح 556
- فتح المبین! 557
- داستان صلح حدیبیه 558
- پیامدهای سیاسی و اجتماعی و مذهبی صلح حدیبیه 559
- جنگ حنین 561
- انبوه جمعیت به تنهایی کاری نمیکند 562
- 1- غزوه عبرتانگیز حنین 564
- 2- چه کسانی فرار کردند؟ 566
- 3- ایمان و آرامش 567
- مباهله 569
- شأن نزول: 570
- 3- پاسخ به یک سؤال 572
- 4- نوههای دختری فرزندان ما هستند. 573
- 5- آیا مباهله یک حکم عمومی است؟ 575
- غدیر خم 576
- شان نزول 584
- آیه ولایت 584
- پاسخ به هشت ایراد مخالفان بر آیه ولایت 587
- شهادت احادیث و مفسران و مورخان 588
- یک سؤال لازم: 589
- روز اکمال دین کدام روز است؟ 591
- اعتدال در استفاده از گوشت 591
- مباهله با مسیحیان نجران 593
- 1- دعوت به مباهله یک دلیل روشن بر حقانیت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله 593
- 2- مباهَلَه سند زندهای برای عظمت اهل بیت: 593
- چهارم: چگونه اعمال زشت در نظر زیبا جلوه میکند؟ 598
- دوّم: مفهوم و فلسفه نسیء در جاهلیت 598
- اوّل: فلسفه ماههای حرام 598
- سوّم: وحدت کلمه در برابر دشمن 598
- آتش بس اجباری 599
- 3- چرا فرمان جهاد در مدینه نازل شد؟ 600
- نکتهها 600
- 1- مسأله جهاد در اسلام 600
- 2- اهداف جهاد در اسلام 600
- 4- «ممنوعیت جهاد در ماههای حرام» 600
- فرمان جنگ با ستمکاران 600
- نکتهها: 602
- 1- ریشه اصلی غزوه بنی قریظه 602
- 3- پیامدهای غزوه بنی قریظه 602
- 2- ماجرای غزوه بنی قریظه 602
- 4- تعبیرات پر معنی آیات 602
- 3- بسیار یاد خدا کنید 603
- 2- پیامبر صلی الله علیه و آله 603
- 1- نکات مهمی از جنگ احزاب 605
- نکتهها: 605
- جنگ احزاب 610
- 1- لشکرهای نامریی خدا! 610
- شان نزول: 610
- نکتهها: 610
- 2- توطئههای امروز یهود 610
- یک نکته ادبی 616
- پاسخ به یک سؤال 616
- تأثیر سریع تربیت الهی 617
- شاهدی بر بقای روح 618
- مرحله تصمیم نهایی 621
- شورای عمر 621
- اهمیت مشاوره در اسلام 622
- دستور به مشورت 622
- وسوسههای جاهلیت 624
- پیروزی از طریق ترس دشمن 626
وجود دارد!» ولی برای اینکه خود را از همه این منابع و مدارک یکباره راحت کند، گفت: «به عقیده من پیشینیان ما افراد خوشباوری بودند و تمام احادیثی را که شنیدهاند در کتب خود آوردهاند، و ما نمیتوانیم آنچه را آنها نوشتهاند به سادگی بپذیریم!» (البته سخنش شامل کتب صحاح و مسانید معتبر و درجه اول آنان نیز میشد!).
به او گفتم روش محققانه این نیست که انسان مکتبی را قبلا روی یک سلسله وراثتها بپذیرد و بعد هر حدیثی با آن موافق باشد، صحیح و هر حدیثی با آن تطبیق نکند، از آثار خوشباوری پیشینیان بداند، هر چند حدیث معتبری باشد.
چه خوب است به جای این طرز فکر راه دیگری انتخاب کنید، قبلا خود را از هرگونه عقیده موروثی خالی سازید، سپس در برابر مدارک منطقی بنشینید، آنگاه انتخاب عقیده کنید!
ملاحظه میفرمایید: چرا و به چه علت احادیث مشهور و معروفی که از مقام والای علی علیه السلام خبر میدهد و برتری او را بر دیگران اثبات میکند، این چنین مورد بیمهری بلکه مورد تهاجم رگبارهای ایرادات قرار گرفته و گاهی نیز به دست فراموشی سپرده میشود و اصلا سخنی از آن به میان نمیآید؟ گویی اصلا این همه احادیث وجود خارجی ندارند!! با توجه به آنچه در بالا گفتیم، به گفتاری از مفسر معروف نویسنده المنار میپردازیم، او در شأن نزول آیات فوق روایت معروف بالا را به کلی کنار نهاده و روایت دیگری که با محتوای آیات اصلا منطبق نیست و باید آن را به عنوان یک حدیث مخالف قرآن کنار زد، معتبر دانسته است، و آن حدیثی است که از نعمانبن بشیر نقل شده که میگوید:
کنار منبر پیامبر صلی الله علیه و آله در میان جمعی از صحابه نشسته بودم، یکی از آنها گفت:
«من بعد از اسلام عملی را بالاتر از این نمیدانم که حاجیان خانه خدا را سیراب کنم» دیگری گفت: «عمران مسجدالحرام از هر عملی بالاتر است» سومی گفت: «جهاد در راه خدا از آنچه گفتید بهتر است»، عمر آنها را از گفتگو کردن نهی کرد و گفت:
«صدای خود را کنار منبر رسول خدا صلی الله علیه و آله بلند نکنید- و آن روز، روز جمعه بود- ولی هنگامی که نماز جمعه را خواندم، نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله میروم و از او در باره مسألهای که اختلاف کردید سؤال میکنم» (بعد از نماز نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله رفت و سؤال کرد) در این