حج وحرمین شریفین در تفسیر نمونه صفحه 323

بود که نشانه‌های عظمت خداوند را در آفاق و انفس نیز مشاهده کرد.

مساله شهود باطنی چنانکه قبلا نیز اشاره کردیم، نوعی درک و دیدی است که نه شباهت با ادراکات عقلی دارد و نه با ادراکات حسی که انسان از طریق حواس ظاهر آن را درک می‌کند و از جهاتی می‌توان آن را شبیه علم انسان به وجود خود و افکار و تصورات خود دانست.

توضیح اینکه، ما به وجود خود یقین داریم، افکار خود را درک می‌کنیم، از اراده و تصمیم و تمایلات خود باخبریم، ولی این آگاهی نه از طریق استدلال برای ما حاصل شده و نه از طریق مشاهده ظاهری، بلکه این یک نوع شهود باطنی برای ما است که از این طریق به وجود خود و روحیات خود واقفیم.

به همین دلیل علمی که از ناحیه شهود باطنی حاصل می‌شود، هیچگونه خطا در آن راه ندارد؛ زیرا نه از طریق استدلال است که خطایی در مقدمات آن حاصل شود و نه از طریق حس است که خطایی از طریق حواس در آن راه یابد.

درست است که ما نمی‌توانیم حقیقت شهودی را که پیامبر صلی الله علیه و آله در آن شب تاریخی معراج نسبت به خداوند پیدا کرد دریابیم، ولی مثالی که گفتیم برای نزدیک کردن راه مناسب است و روایات اسلامی نیز در مسیر راهگشای ماست.

نکته‌ها:

1- معراج یک واقعیت مسلم است‌

در میان دانشمندان اسلام در اصل مساله معراج سخنی نیست، چه اینکه هم آیات قرآن در اینجا و در آغاز سوره اسراء بر آن گواهی می‌دهد و هم روایات متواتر، منتها بعضی که به خاطر پیش‌داوری‌هایی نتوانسته‌اند این را بپذیرند که پیامبر صلی الله علیه و آله با جسم و روح خود به آسمان‌هاپرواز کرده، آن را به معراج روحانی و چیزی شبیه حالت خواب تفسیر کرده‌اند! در حالی که این پرواز جسمانی پیامبر صلی الله علیه و آله نه اشکال عقلی دارد و نه اشکالی از ناحیه علوم روز، بنابراین دلیلی ندارد که ما ظاهر آیات و صریح روایات را به خاطر استبعادات رها سازیم.

از این گذشته تعبیرات آیات فوق نشان می‌دهد که گروهی در این مساله به مجادله