حج وحرمین شریفین در تفسیر نمونه صفحه 366

ولی با این حال قرآن مجید- آنچنان که روش همیشگی او است- سهم دیگران را نیز نادیده نگرفته است و به عنوان تابعین به احسان از تمام گروههایی که در عصر پیامبر و یا زمانهای بعد به اسلام پیوستند، هجرت کردند، و یا مهاجران را پناه دادند و حمایت نمودند یاد می‌کند، و برای همه اجر و پاداشهای بزرگی را نوید می‌دهد.

2- تابعین چه اشخاصی بودند؟

اصطلاح گروهی از دانشمندان بر این است که کلمه تابعین را تنها به شاگردان صحابه می‌گویند؛ یعنی آن عده‌ای که پیامبر صلی الله علیه و آله را ندیدند اما بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله به روی کار آمدند و علوم و دانش‌های اسلامی را وسعت بخشیدند، و به تعبیر دیگر اطلاعات اسلامی خود را بدون واسطه از صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله گرفتند.

ولی همان‌گونه که در بالا گفتیم مفهوم آیه از نظر لغت به این گروه محدود نمی‌شود، بلکه تعبیر تابعین به احسان تمام گروههایی را که در عصر و زمان از برنامه و اهداف پیشگامان اسلام پیروی کردند شامل می‌شود.

توضیح اینکه بر خلاف آنچه بعضی فکر می‌کنند مسأله هجرت و همچنین نصرت که دو مفهوم سازنده اسلامی است، محدود به زمان پیامبر صلی الله علیه و آله نیست بلکه امروز نیز این دو مفهوم در شکل‌های دیگری وجود دارد، و فردا نیز وجود خواهد داشت، بنا بر این تمام کسانی که به نحوی در مسیر این دو برنامه قرار می‌گیرند در مفهوم تابعین به احسان داخل‌اند.

مهم آن است که توجه داشته باشیم قرآن با ذکر کلمه احسان تأکید می‌کند که پیروی و تبعیت از پیشگامان در اسلام نباید در دائره حرف و ادعا، و یا حتی ایمان بدون عمل‌خلاصه شود، بلکه باید این‌پیروی یک‌پیروی فکری وعملی و همه جانبه بوده باشد.

3- نخستین مسلمان چه کسی بود؟

در اینجا بیشتر مفسران به تناسب بحث آیه فوق این سؤال را مطرح کرده‌اند که نخستین کسی که اسلام آورد و این افتخار بزرگ در تاریخ به نام او ثبت شد چه کسی است؟ در پاسخ این سؤال همه به اتفاق گفته‌اند نخستین کسی که از زنان مسلمان شد