حج وحرمین شریفین در تفسیر نمونه صفحه 370

دانشمندان اهل سنت معمولا معتقدند که همه یاران پیامبر صلی الله علیه و آله پاک و درستکار و صالح و شایسته و اهل بهشت‌اند.

در اینجا به تناسب آیه فوق که بعضی آنرا دلیل قاطعی بر ادعای فوق گرفته‌اند این موضوع مهم را که سرچشمه دگرگونیهای زیادی در مسائل اسلامی می‌شود مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌دهیم: بسیاری از مفسران اهل سنت این حدیث را ذیل آیه فوق نقل کرده‌اند که حمیدبن زیاد می‌گوید: نزد محمدبن کعب قرظی رفتم و به او گفتم در باره اصحاب رسول‌خدا صلی الله علیه و آله چه می‌گویی؟ گفت: «جمیع أصحاب رسول‌اللَّه صلی الله علیه و آله فی الجنّة محسنهم و مسیئهم!»؛ «همه یاران پیامبر صلی الله علیه و آله در بهشتند، اعم از نیکوکار و بدکار و گنهکار!» گفتم این سخن را از کجا می‌گویی؟ گفت: این آیه را بخوان: وَ السَّابِقُونَ اْلأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرِینَ وَ اْلأَنْصارِ .... تا آنجا که می‌فرماید: ... رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ .... سپس گفت: اما در باره تابعین شرطی قائل شده و آن این است که آنها باید تنها در کارهای نیک از صحابه پیروی کنند (فقط در این صورت اهل نجات‌اند، و اما صحابه چنین قید و شرطی را ندارند).

ولی این ادعا به دلائل زیادی مردود و غیر قابل قبول است؛ زیرا: اولًا- حکم مزبور در آیه فوق شامل تابعین هم می‌شود، و منظور از تابعان همانگونه که اشاره کردیم تمام کسانی هستند که از روش مهاجران و انصار نخستین، و برنامه‌های آنها پیروی می‌کنند، بنابراین باید تمام امت بدون استثنا اهل نجات باشند! و اما اینکه در حدیث محمدبن کعب از این موضوع جواب داده شده که خداوند در تابعین قید احسان را ذکر کرده؛ یعنی از برنامه نیک و روش صحیح صحابه پیروی کند، نه از گناهانشان، این سخن از عجیب‌ترین بحث‌ها است.

چرا که مفهومش اضافه فرع بر اصل است، جایی که شرط نجات تابعان و پیروان صحابه این باشد که در اعمال صالح از آنها پیروی کنند به طریق اولی باید این شرط در خود صحابه بوده باشد. و به تعبیر دیگر خداوند در آیه فوق میگوید: رضایت و خشنودی او شامل حال همه مهاجران و انصار نخستین که دارای برنامه صحیح بودند و همه پیروان آنها است، نه اینکه می‌خواهد مهاجران و انصار را چه خوب باشند و چه بد،