حج وحرمین شریفین در تفسیر نمونه صفحه 398

نیز روایت شده است که از عبداللَّه‌بن مسعود پرسیدند: آیا پیامبر صلی الله علیه و آله ایستاده خطبه می‌خواند؟ گفت: مگر نشنیده‌ای که خداوند می‌گوید: ... وَ تَرَکُوکَ قائِماً ...؛ «تو را در حالی که ایستاده بودی رها کردند؟» (1) در تفسیر در المنثور آمده است که اولین کسی که نشسته، خطبه نماز جمعه خواند، معاویه بود! (2)

نکته‌ها:

1- نخستین نماز جمعه در اسلام‌

در بعضی از روایات اسلامی آمده است که مسلمانان مدینه، پیش از آنکه پیامبر صلی الله علیه و آله هجرت کند، با یکدیگر صحبت کردند و گفتند: یهود در یک روز هفته اجتماع می‌کنند (روز شنبه) و نصاری نیز روزی برای اجتماع دارند (یکشنبه) خوبست ما هم روزی قرار دهیم و در آن روز جمع شویم و ذکر خداوند گوییم و شکر او را به جا آوریم، آنها روز قبل از شنبه را که در آن زمان یوم العروبه نامیده می‌شد، برای این هدف برگزیدند و به سراغ اسعدبن زراره (یکی از بزرگان مدینه) رفتند، او نماز را به صورت جماعت با آنها به جا آورد و به آنها اندرز داد و آن روز، روز جمعه نامیده شد؛ زیرا روز اجتماع مسلمین بود.

اسعد دستور داد گوسفندی را ذبح کردند و نهار و شام همگی از همان یک گوسفند بود، چرا که تعداد مسلمانان در آن روز، بسیار کم بود ... و این نخستین جمعه‌ای بود که در اسلام تشکیل شد.

اما اولین جمعه‌ای که رسول خدا صلی الله علیه و آله با اصحابش تشکیل دادند، هنگامی بود که به مدینه هجرت کرد، وارد مدینه شد و آن روز روز دوشنبه دوازدهم ربیع الاول هنگام ظهر بود، حضرت، چهار روز در قبا ماندند و مسجد قبا را بنیان نهادند، سپس روز جمعه به سوی مدینه حرکت کرد (فاصله میان قبا و مدینه بسیار کم است و امروز قبا یکی از

1- 1- مجمع البیان، ج 10، ص 286.

2- 2- تفسیر «درّ المنثور» ج 6، ص 222. این روایت را مفسران دیگر هم مانند «آلوسی» در روح المعانی و «قرطبی» در تفسیرش نقل کرده‌اند.