حج وحرمین شریفین در تفسیر نمونه صفحه 431

که از دور نماز می‌خوانند کار بسیار مشکلی است، ولی ایستادن به سمت آن برای همه آسان است. (1)

4- خطاب همگانی‌

بدون شک خطابات قرآن و لو در ظاهر متوجه پیامبر صلی الله علیه و آله باشد، مفهوم عامی دارد که شامل همه مسلمانان می‌شود (جز موارد معدودی که دلیل بر اختصاص آن به پیامبر صلی الله علیه و آله در دست داریم) با توجه به این امر این سؤال پیش می‌آید که چرا در آیه فوق یک بار به پیامبر صلی الله علیه و آله دستور می‌دهد که رو به سوی مسجدالحرام نماز بخواند و یک بار همه مؤمنان را مخاطب ساخته است؟

این تکرار ممکن است به این دلیل باشد که مساله تغییر قبله یک مساله جنجالی و پر سر و صدا بود و امکان داشت به خاطر جنجال‌ها و سمپاشی‌ها، ذهن افراد تازه مسلمان مشوب گردد و به عذر اینکه خطابِ: ... فَوَلِّ وَجْهَکَ ... مخصوص پیامبر صلی الله علیه و آله، است از زیر بار نماز خواندن به جانب کعبه شانه خالی کنند، لذا خداوند بعد از این خطاب مخصوص، یک خطاب عام متوجه همه مسلمانان کرد تا تأکید کند که این تغییر قبله، به هیچوجه یک امر خصوصی نیست بلکه برای عموم مسلمان‌ها است.

5- آیا تغییر قبله به خاطر خشنودی پیامبر بود؟

جمله قبلة ترضاها (قبله‌ای که از آن خشنود شوی) ممکن است این توهم را ایجاد کند که این تغییر به خاطر خشنودی پیامبر صورت گرفت، ولی این توهم با توجه به این نکته از میان می‌رود که بیت‌المقدس، قبله موقت بود و پیامبر صلی الله علیه و آله انتظار اعلام قبله نهایی را می‌کشید که با صدور فرمان آن از یک سو زبان طعن یهود از مسلمانان قطع می‌شد و از سوی دیگر موجبات علاقمندی بیشتری در مردم حجاز که توجه خاصی به کعبه داشتند، برای پذیرش آیین اسلام فراهم می‌ساخت، ضمناً اعلام قبله نخستین نیز، این اثر را داشت

1- 1- بعضی از مفسران گفته‌اند که یکی از معانی «شطر» نصف است و بنابراین مفهوم «شطر المسجدالحرام» با مفهوم «وسط المسجدالحرام» یکی خواهد بود و می‌دانیم خانه کعبه در وسط مسجدالحرام واقع شده است تفسیر کبیر فخررازی ذیل آیه مورد بحث.