حج وحرمین شریفین در تفسیر نمونه صفحه 466

سرپیچی می‌کنند، نتیجه این دو جمله این می‌شود که اگر خداوند خیری در آنها ببیند سرپیچی می‌کنند! و این نتیجه، نتیجه درستی نیست.

ولی اشتباه آنها در این است که جمله حق را بگوش آنها می‌رساند در قسمت اول سخن مفهومش این است که اگر آنها زمینه آماده‌ای داشته باشند حق را بگوش آنها می‌رساند.

ولی در قسمت دوم سخن مفهومش این است که اگر با فراهم نبودن زمینه چنین کاری را کند آنها سرپیچی می‌کنند.

بنابر این جمله فوق در دو معنی مختلف و جداگانه در آیه فوق به‌کار رفته است و با این حال نمی‌توان از آنها یک قیاس منطقی تشکیل داد (دقت کنید).

این درست به آن می‌ماند که کسی بگوید من اگر می‌دانستم فلان کس دعوت مرا می‌پذیرد از او دعوت می‌کردم، ولی در حال حاضر وضع‌طوری است که اگر دعوت کنم نخواهد پذیرفت بنابر این دعوت نخواهم کرد.

2- شنیدن سخن حق مراحلی دارد:

گاهی انسان تنها الفاظ و عباراتی را می‌شنود بدون اینکه در مفهوم آنها بیندیشد گروهی از افراد لجوج هستند که حتی حاضر به این مقدار شنیدن نیز نیستند.

چنانکه قرآن می‌گوید: وَ قالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لا تَسْمَعُوا لِهذَا الْقُرْآنِ وَ الْغَوْا فِیهِ لَعَلَّکُمْ تَغْلِبُونَ؛ «کافران گفتند گوش به این قرآن فرا ندهید و سر و صدا ایجاد کنید شاید شما پیروز شوید و کسی سخن حق را نشنود». (1)

و گاه انسان حاضر به شنیدن الفاظ و سخنان هست ولی هیچگاه تصمیم به عمل ندارد همچون منافقانی که در آیه 16 سوره محمد صلی الله علیه و آله به آنها اشاره شده است آنجا که می‌گوید: وَ مِنْهُمْ مَنْ یَسْتَمِعُ إِلَیْکَ حَتَّی إِذا خَرَجُوا مِنْ عِنْدِکَ قالُوا لِلَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ ما ذا قالَ آنِفاً ...؛ «بعضی از آن منافقان هستند که به سخنان تو گوش فرا می‌دهند اما هنگامی که از نزد تو بیرون می‌روند از روی انکار و یا مسخره به افراد آگاه می‌گویند این چه سخنی بود که محمد صلی الله علیه و آله می‌گفت.»