- مقدّمه 1
- پیشگفتار 3
- زندگی پرماجرای ابراهیم علیه السلام 5
- بخش اوّل: زندگانی پرماجرای ابراهیم علیه السلام 5
- پیامبر بتشکن 5
- زادگاه و طفولیت ابراهیم 7
- مبارزه با گروههای مختلف بتپرست 8
- مبارزه منطقی با بت پرستان 8
- گفتگو با آزر 9
- گفتگو با حاکم جبار! 10
- نبوت ابراهیم 10
- مبارزه عملی با بت پرستان 10
- هجرت ابراهیم 11
- آخرین مرحله رسالت ابراهیم 12
- سرگذشت نوح وابراهیم علیهما السلام 14
- طرح جالب بتشکنی ابراهیم علیه السلام 21
- 1- آیا پیامبران هم توریه میکنند؟ 29
- نکتهها: 29
- 2- ابراهیم علیه السلام و قلب سلیم 30
- نقشههای مشرکان شکست میخورد 32
- خالق همه چیز او است 36
- ابراهیم علیه السلام نقشه نابودی بتها را میکشد 37
- نکتهها: 42
- 1- بتپرستی در اشکال گوناگون 42
- 2- گفتار بتپرستان و پاسخ ابراهیم علیه السلام 43
- برهان دندانشکن ابراهیم 44
- آنجا که آتش گلستان میشود 50
- نکتهها: 54
- 1- سببسازی و سببسوزی 54
- 2- نوجوان قهرمان 55
- 3- ابراهیم علیه السلام و نمرود 56
- دلایل توحید در آسمانها 57
- چگونگی استدلال ابراهیم بر توحید 63
- منظور از ظلم در اینجا چیست؟ 68
- هجرت ابراهیم علیه السلام از سرزمین بت پرستان 70
- تبعید یا هجرت؟ 72
- امامت اوج افتخار ابراهیم علیه السلام 75
- 1- منظور از کلمات چیست؟ 76
- اشاره 76
- نکتهها: 76
- 2- امام کیست؟ 77
- 3- فرق نبوت و امامت و رسالت 79
- 5- ظالم کیست؟ 81
- 4- امامت یا آخرین سیر تکاملی ابراهیم علیه السلام 81
- 6- امام از سوی خدا تعیین میشود 82
- 7- پاسخ به دو سئوال 83
- ابراهیم به تنهایی یک امت بود 84
- مقام والای ابراهیم در قرآن 90
- ابراهیم علیه السلام بنده مؤمن خدا 92
- ابراهیم علیه السلام انسان نمونه 95
- ابراهیم علیه السلام برای همه شما اسوه بود 99
- نکتهها: 104
- 1- الگوهای جاویدان 104
- 2- خداوند از همگان بینیاز است. 105
- 3- اصل اساسی «حب فی اللَّه» و «بغض فی اللَّه» 106
- «ابراهیم علیه السلام و موهبتهای الهی» 107
- اشاره 107
- 1- فرزندان پیامبر 114
- 3- اهمیت فرزندان صالح در معرفی شخصیت انسان 116
- 2- چرا نام این پیامبران در سه گروه در سه آیه بیان شده است؟ 116
- 4- پاسخ به یک ایراد 117
- دعاهای ابراهیم علیه السلام 117
- دعاهای سازنده ابراهیم بتشکن علیه السلام 119
- نکتهها: 122
- 2- امنیت سرزمین مکه: 122
- 1- آیا مکه در آن زمان شهر بود؟ 122
- 3- چرا ابراهیم علیه السلام تقاضای دوری از بت پرستی میکند؟ 123
- 4- تابعان ابراهیم علیه السلام کیانند؟ 124
- 5- وادی غیر ذی ذرع و حرم امن خدا 125
- 6- تقاضاهای هفتگانه ابراهیم علیه السلام 126
- 7- آیا ابراهیم علیه السلام برای پدرش دعا میکند؟ 127
- آیا آزر پدر ابراهیم علیه السلام بود؟ 128
- خواستههای ابراهیم علیه السلام از پیشگاه پروردگار 132
- ابراهیم خانه کعبه را بنا میکند 134
- 1- هدف بعثت پیامبران 137
- نکتهها: 137
- 2- تعلیم مقدم است یا تربیت؟ 138
- ابراهیم علیه السلام در قربانگاه 139
- 3- پیامبری از میان خود آنها 139
- نکتهها: 147
- 1- ذبیح اللَّه کیست؟ 147
- 2- آیا ابراهیم علیه السلام مأمور به ذبح فرزند بود؟ 150
- 3- چگونه خواب ابراهیم علیه السلام میتوانست حجت باشد؟ 150
- 4- وسوسههای شیطان در روح بزرگ ابراهیم علیه السلام اثر نگذاشت 151
- 5- فلسفه تکبیرات در منی 152
- 6- حج یک عبادت مهم انسانساز 153
- اشاره 156
- اهمیت حج 156
- بخش دوّم: احکام و اسرار حج 156
- 1- اهمیت حج در میان وظایف اسلامی! 161
- محتوای سوره حج 162
- فضیلت تلاوت سوره حج 163
- مانعان خانه خدا! 164
- نکتهها: 165
- اشاره 165
- 5- الحاد به ظلم چیست؟ 167
- 4- منظور از مسجدالحرام در این آیه چیست؟ 167
- دعوت عام برای حج! 168
- اقسام حج 174
- قسمتی از احکام مهم حج 175
- چرا بعضی حج تمتع را به فراموشی سپردهاند؟ 180
- بهترین زاد و توشه 182
- نکتهها 188
- بخش مهم دیگری از مناسک حج 191
- نکته 196
- تعظیم شعایر الهی نشانه تقوای دلها است 197
- هشت دستور در یک آیه 203
- «قربانی» 205
- قربانی برای چیست؟ 208
- تکلیف گوشتهای قربانی در عصر ما 213
- سعی بین صفا و مروه 214
- شأن نزول: 215
- اعمال جاهلان نباید مانع کار مثبت گردد 216
- نکتهها 217
- 1- صفا و مروه 217
- 2- قسمتی از اسرار سعی صفا و مروه 218
- 3- پاسخ به یک سؤال 221
- 4- تطوع چیست؟ 222
- «حج و یاد خدا» 222
- 5- شکرگزاری خداوند 222
- شأن نزول: 223
- آخرین سخن درباره حج 228
- نکتهها 231
- 1- ایام معلومات چیست؟ 231
- 2- ذکر خداوند در سرزمین منا 232
- 3- «استلام حجر» 233
- 4- «برائت از مشرکان در حج» 235
- پیمانهای مشرکان الغا میشود 236
- آنها که پیمانشان محترم است 239
- اشاره 239
- 1- حج اکبر کدام است؟ 240
- 2- مواد چهارگانهای که در آن روز اعلام شد 241
- اشاره 243
- 1- بعد اخلاقی حج 243
- فلسفه و اسرار عمیق حج! 243
- 2- بعد سیاسی حج 244
- 3- بعد فرهنگی 246
- 4- بعد اقتصادی حج 247
- بخش سوّم: مکّه معظّمه 249
- نخستین خانه مردم 249
- توسعه مسجدالحرام 253
- منظور از بکّه چیست؟ 253
- 1- مبارکا 255
- 2- هدی للعالمین 255
- امتیازات خانه کعبه: 255
- 3- فیه آیات بینات مقام ابراهیم 256
- 4- و من دخله کان آمنا 256
- عمران مسجد در صلاحیت همهکس نیست 258
- اشاره 258
- 2- عمل خالص تنها از ایمان سرچشمه میگیرد. 260
- 1- منظور از عمران چیست؟ 260
- 4- آیا تنها مسجدالحرام منظور است؟ 261
- 5- اهمیت بنای مساجد 261
- 3- پاسداران شجاع 261
- مقیاس افتخار و فضیلت 262
- شأن نزول: 263
- اشاره 264
- تفسیر: 264
- 1- تحریف تاریخ: 266
- نخستین مهاجران اسلام 269
- شأن نزول: نخستین مهاجران اسلام 271
- کینهتوزی یهود و نرمش نصاری 275
- حرم امن 277
- شأن نزول: 278
- سوگند به این شهر مقدس 281
- سوره فیل 286
- محتوی و فضیلت سوره فیل 287
- داستان اصحاب الفیل 288
- شأن نزول: 288
- با ابرهه گو کز پی تعجیل نیاید! 293
- 1- معجزه بینظیر! این خانه را صاحبی است! 295
- نکتهها: 295
- 2- سختترین مجازات با کمترین وسیله! 297
- 3- اهداف داستان فیل 298
- محتوی و فضیلت تلاوت سوره قریش 299
- سوره قریش 299
- 4- یک رویداد مسلم تاریخی 299
- پروردگار این خانه را باید عبادت کرد 301
- سوره اسراء 304
- معراج 304
- 1- نامهای این سوره و محل نزول آن 304
- 2- فضیلت این سوره 306
- 3- محتوای این سوره در یک نگاه کوتاه 306
- معراجگاه پیامبر صلی الله علیه و آله 308
- مساله معراج 311
- 1- معراج از نظر قرآن و حدیث 311
- آیا معراج جسمانی بوده یا روحانی؟ 314
- هدف معراج 315
- معراج و علوم روز 316
- دومین دیدار! 318
- نکتهها: 323
- 1- معراج یک واقعیت مسلم است 323
- 4- معراج در روایات اسلامی 324
- 3- معراج و بهشت 324
- 2- هدف معراج 324
- 5- گوشهای از گفتگوهای خداوند با پیامبرش صلی الله علیه و آله در شب معراج: 327
- قیام از امّ القری 331
- وحی و هدف نهایی از آن 333
- نامگذاری مکه بهام القری 334
- آغاز وحی 337
- شأن نزول: 338
- بخوان به نام پروردگارت 340
- نکتهها: 343
- 1- آغاز وحی همراه با آغاز یک حرکت علمی بود 343
- 2- ذکر خداوند در هر حال 345
- 3- پیامبر اسلام قبل از نبوت چه آئینی داشت؟ 346
- پاسخ به یک سؤال 347
- ابی لهب 348
- سوره تبّت 348
- یک نکته ادبی 348
- محتوی و فضیلت سوره تبت 349
- شأن نزول سوره 350
- بریده باد دست ابو لهب! 351
- باز هم نشانه دیگری از اعجاز قرآن 356
- نکتهها: 356
- پاسخ به یک سؤال 356
- همیشه نزدیکان بی بصر دورند! 357
- ایمان ابوطالب و جنجالی که در این زمینه برپا کردهاند! 359
- پیشگامان در اسلام 363
- اشاره 363
- 1- موقعیت پیشگامان 365
- 2- تابعین چه اشخاصی بودند؟ 366
- 3- نخستین مسلمان چه کسی بود؟ 366
- 4- آیا همه صحابه افراد صالحی بودند؟ 369
- محتوی و فضیلت سوره نصر 373
- فتح مکه بزرگترین پیروزی اسلام 373
- بخش چهارم: مدینه منوره 380
- اولین مسجد در مدینه 380
- شأن نزول: 383
- درس بزرگ 387
- نفی به تنهایی کافی نیست! 388
- اذان، شعار بزرگ اسلام 389
- اذان از طریق وحی به پیغمبر صلی الله علیه و آله رسید. 391
- نماز جمعه 392
- شأن نزول: 393
- بزرگترین اجتماع عبادی سیاسی هفته 394
- 1- نخستین نماز جمعه در اسلام 398
- نکتهها: 398
- 2- اهمیت نماز جمعه 399
- 3- فلسفه نماز عبادی سیاسی جمعه 400
- 4- آداب نماز جمعه و محتوای خطبهها 403
- 5- شرایط وجوب نماز جمعه 405
- مهاجرین و انصار 406
- تغییر قبله 415
- نکته: صحابه در میزان قرآن و تاریخ 415
- شأن نزول: 416
- به هر سو رو کنید، خدا آنجا است! 417
- 2- تعبیر به وجهاللَّه 418
- نکتهها: 418
- 3- صحت نماز در هرجهت 418
- 1- فلسفه قبله 418
- اسرار تغییر قبله 418
- ماجرای تغییر قبله 419
- نکتهها: 420
- امت وسط 421
- 1- اسرار تغییر قبله 422
- نکتهها: 422
- 2- امت اسلامی یک امت میانه 425
- 3- امتی که میتواند از هر نظر الگو باشد 426
- 4- تفسیر جمله لنعلم 427
- همه جا رو به سوی کعبه کنید 427
- 1- نظم آیات 429
- نکتهها 429
- 3 معنی شطر 430
- 2- انتظار دردناک! 430
- 5- آیا تغییر قبله به خاطر خشنودی پیامبر بود؟ 431
- 4- خطاب همگانی 431
- آنها به هیچ قیمت راضی نمیشوند 432
- 6- کعبه مرکز یک دایره بزرگ 432
- هر امتی قبلهای دارد 434
- 1- آن روز که یاران مهدی علیه السلام جمع میشوند، 436
- نکتهها 436
- 2- تفسیر جمله و لکل وجهة هو مولیها 437
- تنها از خدا بترس 437
- غزوه بدر نخستین درگیری مسلحانه اسلام و کفر 440
- درسهای آموزنده در میدان بدر 448
- آیا فرشتگان جنگیدند؟ 451
- فرار از جهاد ممنوع! 454
- شنوندگان ناشنوا! 462
- انفال 467
- شان نزول: 468
- انفال چیست؟ 469
- پنج صفت ویژه مؤمنان 473
- جنگ احد 478
- سرچشمه وقوع جنگ 481
- گزارش به موقع عباس 481
- پیغمبر صلی الله علیه و آله با مسلمانان مشورت میکند 481
- مسلمانان برای دفاع آماده میشوند 483
- جنگ شروع شد 484
- چه کسی با صدای بلند گفت محمد صلی الله علیه و آله کشته شد؟ 485
- نتایج جنگ احد 486
- شان نزول 487
- میدان پرورش و تربیت 490
- سخنان تو خالی 490
- بررسی کوتاهی در علل شکست احد 490
- فرد پرستی ممنوع 491
- شأن نزول: 491
- مجاهدان پیشین 493
- اخطارهای مکرر 495
- شکست پس از پیروزی 496
- گناه سرچشمه گناه دیگر است 498
- بهرهبرداری منافقان 499
- فرمان عفو عمومی 500
- وظیفه مشاور 501
- با چه اشخاصی مشورت کنیم؟ 501
- نتیجه توکل 502
- هرگونه خیانتی ممنوع 503
- آنها که در جهاد شرکت نکردند 504
- بررسی دیگری روی جنگ احد 506
- یک روش مؤثر تربیتی 506
- باید صفوف مشخص شود 508
- گفتههای بی اساس منافقان 509
- زندگان جاوید 510
- مرحله خطرناک جنگ 511
- غزوه حمراء الاسد 514
- تسلیت به پیامبر صلی الله علیه و آله 518
- سنگین بارها 519
- مسلمانان تصفیه میشوند 521
- پیامبر صلی الله علیه و آله را تنها نگذارید! 522
- شأن نزول: 523
- سرسختی منافقان داخلی 528
- پایان توطئه یهود بنینضیر در مدینه 531
- آزمایش بزرگ الهی در میدان احزاب 533
- منافقان و ضعیف الایمانها در صحنه احزاب 534
- غزوه بنی قریظه یک پیروزی بزرگ دیگر 545
- عمرة القضاء 547
- صلح حدیبیّه 548
- شأن نزول: 550
- صلح حدیبیّه و فتح خیبر 554
- محتوای سوره فتح 554
- فضیلت تلاوت سوره فتح 556
- فتح المبین! 557
- داستان صلح حدیبیه 558
- پیامدهای سیاسی و اجتماعی و مذهبی صلح حدیبیه 559
- جنگ حنین 561
- انبوه جمعیت به تنهایی کاری نمیکند 562
- 1- غزوه عبرتانگیز حنین 564
- 2- چه کسانی فرار کردند؟ 566
- 3- ایمان و آرامش 567
- مباهله 569
- شأن نزول: 570
- 3- پاسخ به یک سؤال 572
- 4- نوههای دختری فرزندان ما هستند. 573
- 5- آیا مباهله یک حکم عمومی است؟ 575
- غدیر خم 576
- آیه ولایت 584
- شان نزول 584
- پاسخ به هشت ایراد مخالفان بر آیه ولایت 587
- شهادت احادیث و مفسران و مورخان 588
- یک سؤال لازم: 589
- اعتدال در استفاده از گوشت 591
- روز اکمال دین کدام روز است؟ 591
- 2- مباهَلَه سند زندهای برای عظمت اهل بیت: 593
- 1- دعوت به مباهله یک دلیل روشن بر حقانیت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله 593
- مباهله با مسیحیان نجران 593
- چهارم: چگونه اعمال زشت در نظر زیبا جلوه میکند؟ 598
- سوّم: وحدت کلمه در برابر دشمن 598
- دوّم: مفهوم و فلسفه نسیء در جاهلیت 598
- اوّل: فلسفه ماههای حرام 598
- آتش بس اجباری 599
- نکتهها 600
- 3- چرا فرمان جهاد در مدینه نازل شد؟ 600
- 2- اهداف جهاد در اسلام 600
- فرمان جنگ با ستمکاران 600
- 1- مسأله جهاد در اسلام 600
- 4- «ممنوعیت جهاد در ماههای حرام» 600
- 4- تعبیرات پر معنی آیات 602
- نکتهها: 602
- 1- ریشه اصلی غزوه بنی قریظه 602
- 3- پیامدهای غزوه بنی قریظه 602
- 2- ماجرای غزوه بنی قریظه 602
- 2- پیامبر صلی الله علیه و آله 603
- 3- بسیار یاد خدا کنید 603
- 1- نکات مهمی از جنگ احزاب 605
- نکتهها: 605
- 2- توطئههای امروز یهود 610
- 1- لشکرهای نامریی خدا! 610
- نکتهها: 610
- شان نزول: 610
- جنگ احزاب 610
- پاسخ به یک سؤال 616
- یک نکته ادبی 616
- تأثیر سریع تربیت الهی 617
- شاهدی بر بقای روح 618
- شورای عمر 621
- مرحله تصمیم نهایی 621
- دستور به مشورت 622
- اهمیت مشاوره در اسلام 622
- وسوسههای جاهلیت 624
- پیروزی از طریق ترس دشمن 626
مایلند با مراجعه به اصل تفسیر، مطالب را دنبال کنند، این امکان برای آنها فراهم شود.
مباحث مختلف نیز در چهار فصل تنظیم گردید:
فصل نخست: زندگانی حضرت ابراهیم خلیل علیه السلام بنیانگذار حج ابراهیمی.
فصل دوم: حج و مسائل مربوط به آن.
فصل سوم: مکه و رویدادها و موضوعات مرتبط به آن.
فصل چهارم: مدینه، رویدادها، جنگها و حوادثی که در آن رخ داده است.
در صدد بودم مباحث مربوط به سیره نبوی و حوادث عصر بعثت را نیز به فصلهای کتاب بیفزایم لیکن به دلیل حجیم شدن، از این تصمیم منصرف شدم.
مجموعه فراهم شده، برای عموم مردم مفید و سودمند است امّا برای روحانیون محترم کاروانها، بهخصوص در موسم حج و ایام عمره، که معمولًا دسترسی به منابع مختلف برای آنان فراهم نیست، میتواند نفع و بهره بیشتری در بر داشته باشد.
به امید آنکه این حرکت استمرار یابد و مطالب و موضوعات مرتبط با حج و حرمین شریفین از تفاسیر دیگر نیز استخراج و برای گسترش فرهنگ حج در جامعه، در اختیار عموم قرار گیرد.
در پایان لازم میدانم از مرجع عالیقدر، حضرت آیتاللَّه العظمی آقای مکارم شیرازی- دامت برکاته- که با استقبال از این طرح و با ارائه رهنمودهای مفید و سازنده خود اینجانب را در تهیه و تنظیم این کتاب یاری کردند و نیز از همکاران ارجمندم در مرکز تحقیقات حج، صمیمانه تشکّر و سپاسگزاری نمایم.
سیّدعلی قاضیعسکر