گلواژه‌های حج و عمره صفحه 220

حَجَة الاسلام‌

حجة الاسلام اوّلین حجی است که بر هر مسلمان واجب می‌شود، به بیانی دیگر، حجة الاسلام حجی است که بیش از یک مرتبه در تمام عمر، بر مستطیع واجب نیست. (1) و شرایط وجوب «حجة الاسلام» بطور مفصّل در مناسک حج (2) آمده است.

در مقابل این حجّ، حجی است که وجوب آن به خاطر نذر می‌باشد و یا حج‌هایی که مکرراً به صورت استحبابی انجام می‌شود.

یکی از حج‌هایی که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله انجام داده است، معروف به «حجة الوداع» است که گاه آن را «حجة الاسلام» و گاه «حجة البلاغ» نیز نامیده‌اند.

بنابراین حجة الوداع، همان حجة الاسلام است، چنان‌که ابن عباس آن را حجةالاسلام نامیده است.

«ابن سعد» در «طبقات» می‌گوید: «ابن عباس» کراهت داشت نام «حجة الوداع» را بر حج رسول خدا بنهد و خود آن را حجةالاسلام می‌نامید. شاید اصرار وی از آن جهت بود که بزرگترین شاخص حج پیامبر آن بود که در طی مناسک حج، اسلام با تمام محتوایش به نمایش گذارده شد، و در برابر حج شرک‌آلود جاهلی، حج صحیح ارائه گردید.

خصوصیات چشمگیر «حجةالوداع»، نشانگر این حقیقت است که پیامبر در قالب مناسک حج و در طی این جریان باشکوه، تمامی قدرت اسلام و عظمت مسلمانان و نقش رهبری را به نمایش گذاشتند و تجلّی روح توحید را در ایجاد همبستگی باشکوه و استحکام و استواری و یک سو و یک جهت نمودن هدف‌ها و خلوص و پاکی نیت‌ها و خدایی شدن همه حرکت‌ها و تلاش‌ها ارائه دادند. و دشمنان را در برابر این همه عظمت و قدرت و معنویت به خضوع و احساس عجز واداشتند (3).

1- مناسک محشی، مسأله 1، ص 16.

2- همان صفحه 19

3- ره توشه حج، ج 1، ص 59.