گلواژه‌های حج و عمره صفحه 240

جمرات و قربانی پرداخته‌اند. در این هنگام، خداوند از آنان می‌خواهد علامت بندگی و خشوع و تسلیم کامل، یعنی «حلق» و «تقصیر» در حج تمتع و عمره تمتع و مفرده را با شیوه ا ی خاص به همراه قصد قربت او، برخود ظاهر سازند و با این فریضه الهی از احرام خارج گردند. جدّ بزرگ ما آدم علیه السلام از انجام این فریضه در حج خود کوتاهی نکرد، بلکه همان‌طور که امام باقر علیه السلام فرمود: خدای سبحان جبرئیل را به همراه (1) یاقوتی از بهشت فرستاد، آنگاه سر آدم علیه السلام توسط خود او و یا جبرئیل تراشیده شد.

«حلق»(سر تراشیدن)، این سنت الهی در دوران جاهلیت هم بجا آورده می‌شد. معتمرین هرگاه عمره خود را به جای می‌آوردند، سرشان را نیز می‌تراشیدند. قرآن مجید سر تراشی در حج را در رؤیای صادق رسول خدا صلی الله علیه و آله مطرح می‌فرماید:

«لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرامَ إِنْ شاءَ اللَّهُ آمِنِینَ مُحَلِّقِینَ رُؤُسَکُمْ وَ مُقَصِّرِینَ لا تَخافُونَ» (2)

به طور قطع همه شما به اراده و مشیت خداوند و در نهایت آرامش و امنیت به مسجدالحرام داخل می‌شوید، در حالی که سرهای خود را تراشیده و ناخن و موهای خود را کوتاه نموده و از هیچ کس ترس و وحشت ندارید.

مرحوم صاحب جواهر رحمه الله در موضوع وجوب سر تراشیدن در منا برای کسی که اولین بار موفق به انجام حج می‌شود(که اصطلاحاً به او صروره می‌گویند)، به روایت «سلیمان بن مهران» استشهاد می‌کند و می‌گوید: سلیمان از امام صادق علیه السلام سؤال کرد: چرا حلق و سر تراشیدن بر «صروره» واجب است نه بر دیگران؟

حضرت در جواب فرمود: زیرا با عمل سر تراشیدن علامت ایمان را در خود ظاهر نموده(و سپس فرمود) آیا نشنیده‌اید قول خداوند عزوجل را «لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرامَ ...» که در سوره فتح آمده است.

فضیلت حلق بر تقصیر

اگرچه غیر صروره ملزم به حلق و تراشیدن سر نیست و مخیر است میان کوتاه کردن مو و ناخن و تراشیدن سر امّا حلق و تراشیدن سر فضیلت و ثواب بیشتری دارد. امام صادق علیه السلام فرمود:

«الْحَلْقُ أَفْضَلُ مِنَ التَّقْصِیرِ لِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله حَلَقَ رَأْسَهُ فِی حَجَّةِ الْوَدَاعِ وَ فِی عُمْرَةِ الْحُدَیْبِیَةِ». (3)

1- فصلنامه میقات حج، ج 9، ص 27 و 28، کافی، ج 4، ص 195.

2- سوره فتح، آیه 27.

3- بحار الانوار، ج 96، ص 301.