گلواژه‌های حج و عمره صفحه 358

حرف «ع»

عباس عموی پیامبر صلی الله علیه و آله‌

عباس فرزند عبدالمطلب، عموی پیامبر صلی الله علیه و آله، مادرش نقیله «دختر خباب» است. او دو تا سه سال از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله بزرگتر بود. عباس از بزرگان سادات قریش و بنی‌هاشم بود که پیش از ظهور اسلام منصب سقایت حاجیان را به عهده داشت. او پس از جنگ بدر مسلمان شد و به دستور پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در مکه ماند و فعالیت‌های ضد اسلامی قریش را به پیامبر صلی الله علیه و آله گزارش می‌کرد. و نیز او بود که خبر حمله قریش به مدینه را در جنگ احد و خندق به پیامبر صلی الله علیه و آله اطلاع داد. (1) عباس دو ماه قبل از فتح مکه به سوی مدینه هجرت کرد و از آن پس مستقیماً جزء یاران و صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله درآمد و از مهاجران شمرده شد (2). وی مورد توجه و عنایت خاص پیامبر صلی الله علیه و آله بود. در جنگ حنین نیز فداکاری‌های زیادی انجام داد. عباس در رجب سال 32 هجری در عصر خلافت عثمان، دار دنیا را وداع گفت (3) و در قبرستان بقیع در کنار قبر فاطمه بنت اسد دفن شد. (4)

1- عباس، عموی پیامبر صلی الله علیه و آله که یک مسلمان واقعی غیر متظاهر به اسلام بود. پیامبر را از نقشه جنگی قریش آگاه ساخت. عباس نامه‌ای به خط و امضا و مهر خود نوشت و آن را به شخصی از قبیله «بنی غفار» سپرد و تعهد گرفت که آن را در ظرف سه روز به پیامبر برساند. قاصد هنگامی نامه را رساند که پیامبر در باغ های خارج شهر، به سر می‌برد. وی پس از عرض ادب، نامه سربسته را به دست حضرت داد، پیامبر نامه را خواند(علامه مجلسی «در بحار، ج 20، ص 111»، از امام صادق علیه السلام نقل می‌کند که پیامبر گرامی خط نمی‌نوشت ولی نامه می‌خواند) ولی مضمون آن را به یاران خود نگفت. فروغ ابدیت، ج 2، ص 31- 32.

2- عباس از مسلمانان مقیم مکه بود که به دستور پیامبر در مکه اقامت گزید و پیامبر صلی الله علیه و آله را از تصمیمات قریش آگاه می‌ساخت. او پس از جنگ خیبر، تظاهر به اسلام می‌نمود، ولی روابط او با سران قریش محفوظ بود. او تصمیم گرفت که به عنوان یکی از خانواده‌های مسلمان مکه را ترک گوید و در مدینه سکنی گزیند. در همان روزهایی که پیامبر عازم مکّه بود، او به سمت مدینه حرکت کرد و در نیمه راه در سرزمین «جحفه» با پیامبر ملاقات نمود. وجود عباس در فتح مکّه بسیار سودمند و به نفع طرفین تمام گردید و اگر او نبود شاید فتح مکّه بدون مقاومت قریش صورت نمی‌گرفت. فروغ ابدیّت، ج 2، ص 320 و 321 و نیز ص 324 تا 327 و 330.

3- آثار اسلامی مکّه و مدینه، ص 345.

4- فصلنامه میقات حج شماره 1 صفحه 143، مروج الذهب، ج دوم، ص 228، شایان ذکر است که این مکان قبلًا مسجد بنی قباله بوده است.