گلواژه‌های حج و عمره صفحه 408

در ارتباط با معنای فسق گفته شده است: فسق به معنای انحراف از مسیر حق است و هر نوع انحراف را شامل می‌شود.

ارباب لغت می‌گویند: «فسق، ای خرج عن الطاعة» (1) فسوق در لسان روایات

از امام صادق علیه السلام در مورد آیه شریفه «فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فِی الْحَجِّ» سؤال کرده‌اند آن حضرت در مورد فسوق فرموده‌اند: «و الْفسوق، الکذب والسباب» (2)

؛ مراد از فسوق در آیه شریفه دروغ گفتن و سبّ کردن است.

بر اساس برخی روایات، فسوق، محدود به «دروغ، فحش و فخر فروشی» است. امام کاظم علیه السلام می‌فرماید: «الفسوق الکذب و المفاخرة» (3)

در روایتی از امام صادق علیه السلام در مورد معنای «وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ» (4)

سؤال شد، فرمود:

«فَانَّ تَمَامُ الْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ أَنْ لَا یَرْفُثَ وَ لَا یَفْسُقَ وَ لَا یُجَادِلَ (5)

؛ تمام شدن حج و عمره به این است که جماع و فسق و جدال نباشد.

از پیامبر صلی الله علیه و آله روایت شده:

«مَنْ حَجَّ للَّهِ عَزَّوَجَلَّ فَلَمْ یَرْفُثْ وَ لَمْ یَفْسُقْ خَرَجَ مِنْ کَیَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ (6)

؛ هر کس برای خدای عز و جل حج کند و جماع و فسق نداشته باشد، همچون روزی که مادرش او را زاییده، باز می‌گردد.

1- پیش در آمدی برفرهنگ‌نامه اسرار و معارف حج، معاونت امور روحانیون بعثه مقام معظم رهبری، ص 136.

2- قال ابوعبداللَّه علیه السلام اذا احرمت فعلیک بتقوی اللَّه وذکر اللَّه کثیراً وقلّة الکلام الا بخیر فان تمام الحج و العمرة ان یحفظ المرء لسانه‌الّا من خیر کما قال اللَّه عزوجل فان اللَّه یقول فمن فرض فیهن الحج فلا رفث ولافسوق ولاجدال فی الحج. الرفث الجماع والفسوق الکذب والسباب والجدال قول الرجل لا واللَّه، بلی واللَّه. کافی، ج 4، ص 338. مرحوم شیخ طوسی(ره) می‌فرماید: روی اصحابنا انه ا راد الکذب و الاولی ان تحمله علیه المعاصی التی نهی المحرم عنها. پیش درآمدی بر فرهنگ‌نامه اسرار و معارف حج، ص 136

3- وسائل الشیعه، ج 9، ابواب تروک الاحرام، ج 4.

4- سوره بقره، آیه 196.

5- وسائل الشیعه، ج 14، صفحه 316؛ بحارالانوار، ج 93، ص 173

6- شفاء الغرام، ج 1 ص 348، کتاب عوالی اللآلی، ج 1، ص 426، روایت را این گونه نقل می‌کند که: مَنْ حَجَّ هَذَا الْبَیْتَ فَلَمْ‌یَرْفُثْ وَ لَمْ یَفْسُقْ خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ کَیَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ من حج هذا البیت فلم یرفث ولم یفسق خرج من ذنوبه کیوم ولدته امه.