گلواژه‌های حج و عمره صفحه 425

دانسته «وَ إِنْ کانَتْ لَکَبِیرَةً» (1)

و در سوره بقره، آیه 142 تا 145 پنج بار درباره قبله سخن گفته که این شیوه بیان نادری است.

از آن‌جا که پذیرش قبله، بمنزله پذیرش اصل دین است، خدای سبحان به رسول اکرم می‌فرمود:

«وَ لَئِنْ أَتَیْتَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ بِکُلِّ آیَةٍ ما تَبِعُوا قِبْلَتَکَ وَ ما أَنْتَ بِتابِعٍ قِبْلَتَهُمْ» (2)

هر معجزه‌ای ارائه کنی، اهل کتاب قبله تو را نخواهند پذیرفت، همان‌گونه که تو به قبله آنان که امری منسوخ است رو نخواهی کرد. (3) اعتراض نابجا

خدای سبحان در پاسخ این اعتراض یهودیان که گفتند: اگر قبله اوّل شما درست بود و نمازی که به سوی آن خواندید صحیح بود، پس این نمازی که به سوی کعبه می‌خوانید باطل است و اگر این قبله و این نماز صحیح است پس نمازهایی که به سوی مسجدالاقصی خواندید باطل است؟ فرمود:

«لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ» (4)

یعنی همه جهات از آن خداست و در این که ملک حق است یکسان بوده، هیچ مزیّتی بر یکدیگر ندارد. اگر خدای سبحان در سمت و جهت خاصی قرار داشت از سمت‌های دیگر غائب و آفل بود، در حالی که «أَیْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ» (5)

زیرا «لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ» مدّعا این است که به هر سمت، رو کنید، رو به سوی خدا کرده‌اید. دلیل آن مدعا این است که «لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ». زیرا مشرق و مغرب در قبال شمال و جنوب یا بالا و پایین نیست، از این رو دیگر نفرمود:

همه جهات از آن خداست، زیرا همه جهات را شرق و غرب، در واقع طلوع و غروب آفتاب می‌سازد.

توضیح این‌که اولًا مشرق و مغرب دو جهت است، نه دو موجود عینی و خارجی نظیر خورشید و ماه.

ثانیاً جهت بودن مشرق و مغرب، متوقف است به وجود کوکبی نیّر و نیز حرکتی که از آن، طلوع و غروب و در نتیجه مشرق و مغرب پدید آید. پس اگر کوکبی نباشد و حرکتی نکند، شرق و غربی حاصل نمی‌شود. (6) خلاصه، قرآن، حقیقت مشرق و مغرب و تکثر آن دو را در سه مرحله بیان کرده است. (7) که تفصیل آن در کتاب «صهبای حج» آمده است.

1- سوره بقره، آیه 143.

2- همان، 145.

3- صهبای حج، ص 242 و 243.

4- بقره، آیه 115، صهبای حج، ص 243 و 244 و نیز ص 45 و 46.

5- همان.

6- صهبای حج، ص 244 و 245.

7- همان