گلواژه‌های حج و عمره صفحه 534

-1

-2

-3

مقام ابراهیم‌

یکی از آیات بینات و نشانه‌های روشن خدا در مکه، مقام ابراهیم علیه السلام است. همان سنگی که

(4)(5)

1- مرآة الحرمین، ص 274.

2- معجنه گودال کوچکی در کنار کعبه در میان حجرالاسود و درب کعبه است که ابراهیم و اسماعیل علیهما السلام کار ساختمانی دیوارهای کعبه را در آن گودال انجام می‌دادند. این گودال به عمق یک و نیم متر به پاس تلاش و فداکاری آن دو بنیانگذار کعبه و حفظ قداست کار برای کعبه قرن‌ها مورد احترام بود و شخص پیامبر صلی الله علیه و آله در آن نماز گزارده است. در راه برپایی حج ابراهیمی، ص 207.

3- آثار اسلامی مکه و مدینه، 98- 97.

4- امام صادق علیه السلام در پاسخ این سوال که مراد از «بینات» در آیه شریفه «فِیهِ آیاتٌ بَیِّناتٌ» آل عمران، آیه 97 چیست، فرمود: مقام‌ابراهیم حیث قام علی الحجر فَاثّرت فیه قدماه و الحجرالاسود و منزل اسماعیل علیه السلام. کافی، ج 4، ص 223، صهبای حج، ص 275.

5- از پیامبر صلی الله علیه و آله نقل شده است: ان الحجر والمقام یاقوتتان من یاقوت الجنة طمس اللَّه نورهما، و لولا ان طمس نورهما لا اضاء اما بین المشرق والمغرب. شفاء الغرام باخبار البلد الحرام، ج 1، ص 398.

تغییر مکان مقام از منظر روایاتتغییر مکان مقام ابراهیم در برخی احادیث مطرح شده است، چنانکه امام باقر علیه السلام فرمود: ابتدا مقام، نزدیک دیوار کعبه بود و پیش از اسلام آن را به محل کنونی منتقل کردند. رسول اکرم صلی الله علیه و آله پس از فتح مکه آن را به موضع اصلی خود برگرداند، لیکن در عصر خلفاء مجدداً مکان آن تغییر یافت .شایان ذکر است در صدر روایت مذکور امام باقر علیه السلام فرمود: سالی که سیل مسجدالحرام را فرا گرفت من نیز به همراه امام حسین علیه السلام در مکه بودم . حضرت سیدالشهداء علیه السلام به مردمی که نگران از بین رفتن مقام بودند، فرمود: مطمئن باشید هرگز سیل، مقام ابراهیم را نمی‌برد چون خداوند آن را علم و نشانه خود قرار داده است؛ «أَنَّ اللَّهَ قَدْ جَعَلَهُ عَلَمَاً لَمْ یَکُنْ لِیَذْهَبَ بِهِ». چگونگی شکل‌گیری مقام ابراهیمدرباره شکل‌گیری مقام ابراهیم چند وجه محتمل است:1- هنگام ساختن کعبه، حضرت ابراهیم روی آن می‌ایستاده که اثر پای آن حضرت روی آن مانده است، یعنی سنگ نظیر جسمی نرم، اثر پذیر شد. 2- وقتی که حضرت ابراهیم برای بار دوّم به مکه برگشت و همسر اسماعیل علیه السلام گفت: پیاده شوید تا من سر شما را شستشو دهم، حضرت هنگام پیاده شدن پا روی سنگ گذاشت و در