گلواژه‌های حج و عمره صفحه 561

(1)(2)(3)

هاشم‌

«هاشم» که نامش «عمرو» بود، یکی از اجداد پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله است. در مکه به دنیا آمد و به سبب بلندی مرتبه و مقامی که داشت، وی را عمرو العلی می‌خواندند. هاشم لقب او است، و این لقب بدان جهت به وی داده شده که در قحط سالی در مکه خوان ضیافت گسترده‌ای داشت.( «هشَم» به معنای شکستن وخردکردن نان در کاسه جهت ترید است). عبد مناف، «پدر هاشم» چهار پسر داشت:1- هاشم پدر عبدالمطلب،2- عبدشمس، جدّ بنی امیه،3- نوفل جد جبیربن مطعم،4- مطلب

-4

-5

1- معارف و معاریف دائرة المعارف جامع اسلامی، ج 10، ص 434.

2- شفاء الغرام باخبار البلد الحرام، ج 2، ص 27.

3- در مورد مدفن هاجر و اسماعیل به عنوان «حجر اسماعیل» مراجعه گردد. ضمناً این بحث در غالب کتب مربوط به تاریخ مکه و مدینه آمده است.

4- هاشم بن مناف بن قصی بن کلاب بن مرّه، جدّ سلسله بنی‌هاشم و از اجداد پیغمبر اسلام و یکی از بزرگان معارف رؤسای‌قریش در عصر خویش بوده است.

5- فروغ ابدیت، ج 1، ص 114 به نقل از تاریخ طبری، ج 2، ص 13

گویند: نخستین کسی که سفر تجارت قریش، سفر تابستانی و زمستانی، «رِحْلَةَ الشِّتاءِ وَ الصَّیْفِ» را معمول کرد، هاشم بود.سفر تابستانی کاروان تجارت به غزه(فلسطین) و بلاد شام و گاهی به آنکارا، و مسافرت زمستانی به یمن و حبشه بود. وی با دولت روم و با امرای غسانی شام قراردادهایی جهت تامین و تسهیل عبور کاروان‌های تجارتی قریش بسته بود. برادران وی، «عبدالشمس» و «نوفل» و «مطلب» نیز به ترتیب قراردادهایی با پادشاه حبشه، پادشاه ایران و پادشاه یمن مبنی بر تأمین کاروان‌های قریش بسته بودند، و بدین ترتیب تجارت قریش به دست پسران عبدمناف اداره می‌شد.هاشم یکی از بخشندگان معروف در دوره عرب جاهلی بود که جود و سخایش ضرب المثل بوده است، وی در نیکرویی و حسن و جمال، بی مانند بوده است. در یکی از سفر هایش در شهر یثرب(مدینه) با زنی به نام «سلمی»، که از اشراف قبیله بنی‌نجار بود، ازدواج کرد(500 میلادی) واز این ازدواج پسری به دنیاآمد که او را «شیبه» نامیدند و بعدها به عبدالمطلب مشهور گشت، این کودک نزد مادر در مدینه بود. هاشم سه پسر دیگر نیز داشت که اسد، پدر فاطمه، مادر امیرالمومنین علیه السلام و نفیله وابوصیفی نام داشتند، هاشم در راه مسافرت به فلسطین بیمار شد، و چون به غزه رسید درگذشت در حالی که هنوز جوان بود و در همان شهر به خاک سپرده شد.(510 میلادی) و بدین مناسبت شهر غزه به «غزه هاشم» معروف گشت. نوه هاشم(عبداللَّه) هم به همین سرنوشت دچار شد و در سفر تجارتی شام بیمار شد