گلواژه‌های حج و عمره صفحه 85

امُّ القُری‌

کلمه «ام»، اصل واساس و آغاز هر چیزی را گویند، و در قرآن مجید از مکه به ام القری «مادر زمین‌ها، ام الارضین» تعبیر شده است.

«هذا کِتابٌ أَنْزَلْناهُ مُبارَکٌ مُصَدِّقُ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ وَ لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُری وَ مَنْ حَوْلَها» (1)

این کتابی است که آن را نازل کردیم، کتابی است پر برکت که آن چه را پیش از آن آمده تصدیق می‌کند، و برای این که(مردم) ام القری(مکه) و آن ها را که گرد آن هستند، هشدار دهی.

وجه تسمیه مکه به ام القری

گویند در آغاز آفرینش زمین، آب تمامی سطح آن را فرا گرفته و اولین نقطه خشکی که در روی زمین آشکار شد، مکان کعبه بود و این خشکی، اندک اندک از اطراف کعبه بر آمده تا به مقدار کنونی گسترش یافته است. (2) به همین دلیل مکه را ام‌القری نامیده‌اند. (3) در روایت است که:

«وَ وُضِعَ الْبَیْتُ فِی وَسَطِ الْأَرْضِ لِأَنَّهُ الْمَوْضِعُ الَّذِی مِنْ تَحْتِهِ دُحِیَتِ الْأَرْض» (4) این واقعه در شب و روز 25 ذیقعدةالحرام، رخ داده است. نام آن شب را «شب دحوالارض» نامند، یعنی پهن شدن زمین از زیر خانه کعبه بر روی آب. (5) همان‌گونه که روز آن را نیز روز دحوالارض (6)

1- سوره‌ی انعام، آیه 92.

2- تاریخ و آثار اسلامی مکّه و مدینه، ص 38.

3- در روایتی از امام صادق علیه السلام آمده است «إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ دَحَا الْأَرْضَ مِنْ تَحْتِ الْکَعْبَةِ إِلَی مِنًی ثُمَّ دَحَاهَا مِنْ مِنًی إِلَی عَرَفَاتٍ ثُمَّ دَحَاهَا مِنْ عَرَفَاتٍ إِلَی مِنًی فَالْأَرْضُ مِنْ عَرَفَاتٍ وَ عَرَفَاتٌ مِنْ مِنًی وَ مِنًی مِنَ الْکَعْبَةِ» کافی، ج چهارم، ص 189.

4- من لایحضره الفقیه، ج 2، ص 124.

5- مفاتیح الجنان.

6- دحی یدحو و یدحی، دحواً، دحا اللَّه الارض، خداوند زمین را پهن کرد. ترجمه منجد الطلاب، ص 152.