گلواژه‌های حج و عمره صفحه 93

ستوده هستی».

با وجود این همه اخبار و احادیث این مسأله بی‌نیاز از بحث و بررسی است؛ اما با این حال عده‌ای می‌گویند: خاندان و اهل بیت رسول اکرم صلی الله علیه و آله عبارتند از: پیروان او، امت او، پیروان و افرادخاص او بین 3 تا 7 نفر و حداکثر 10 نفر، یا خاندان او شامل عشیره و فامیل می‌شوند، و نیز برخی گفته‌اند: مقصود قوم او هستند و بعضی دیگر معتقدند: مراد از اهل بیت، افرادی از خویشان حضرت هستند که صدقه بر آنها حرام شده، و عده‌ای دیگر آنها را به بنی‌هاشم تفسیر کرده‌اند (1).

بنا بر مذهب حسن منظور از آل محمّد، شخص محمد صلی الله علیه و آله است و این بعیدترین و عجیب‌ترین رأی است!

بهتر است این بحث را با سخن فخر رازی در تفسیر کبیر به پایان برسانیم که می‌نویسد: «من معتقدم که آل محمّد صلی الله علیه و آله کسانی هستند که ولایت امور مردم به عهده آنهاست. بنابراین هر کس که پیوندش با پیامبر بیشتر و کامل‌تر است جزو خاندان حضرت است. و شکی نیست که پیوند و ارتباط حضرت فاطمه، علی، حسن و حسین علیهم السلام با رسول خدا صلی الله علیه و آله بیشتر و شدیدتر بود و این امری متواتر است. پس لازم است آنان را آل محمّد بدانیم، اگر خاندان پیامبر را امت وی بدانیم، آیا شامل افراد دیگر نیز می‌شود؟ در این مورد تفسیرهای متفاوتی ارائه شده است.

صاحب «تفسیر کشاف» می‌گوید: وقتی آیه صلوات بر حضرت نازل شد، عرض کردند: بر چه کسانی از نزدیکان شما واجب است مهر و مودت بورزیم؟ فرمود: «بر علی و فاطمه و دو فرزندشان».

پس این چهار تن از نزدیکان پیامبر هستند و اگر این را ثابت نماییم، باید نام آنها را با عظمت خاص یاد کنیم.

فخر رازی در ادامه می‌گوید: ثنا و دعا بر آل محمّد، بیانگر مقام والای آنهاست؛ به همین جهت این فرمایش حضرت رسول صلی الله علیه و آله «اللهم صلّ علی محمّد و آل محمّد و ارحم محمّداً و آل محمّد» پایان‌بخش تشهد قرار گرفته و این گونه تعظیمی در حق افراد دیگر نیامده است (2).

فخر رازی در تفسیر خود اصرار می‌ورزد که نحوه صلوات بر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله عبارت است از «اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمِّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ ...» (3)

1- همان به نقل از الصواعق المحرقه، ص 255.

2- آزموده‌ها، واحد آموزش بعثه مقام معظم رهبری، ص 62، به نقل از تفسیر کبیر، ج 27، ص 166.

3- همان، ج 25، ص 277.