حج گنجینه اسرار صفحه 102

نماز واجب شد و به حج و طواف امر شد و مناسک برای اقامه و ذکر خداوند تشریع گردید، هرگاه زمانی که در قلبت، برای ذکر شده‌ای که در آن مقصود و مطلوب است، عظمتی و هیبتی نباشد، پس قیمت ذکر تو چیست؟!

در این سیرِ «انسان تا خدا» نخستین شرط، رهایی از خود و تنگنای عالم ماده و «سنخیت با سالکان الی الله» یافتن است، آن‌گونه که امام صادق(ع) در این باره فرمود:

اذا ارَدتَ الحَجَّ فَجَرِّد قَلبَکَ لِلّهِ تَعالی مِن کُلِّ شاغِلٍ ثُمَّ اغتَسِلْ بِماءِ التَّوبَةِ الخالِصَةِ مِنَ الذُّنُوبِ وَ دَعِ الدُّنیا وَ الرّاحَةَ وَ الخَلقَ. (1)

هنگامی که قصد حج کردی، قلب خود را به خاطر خدا از هر مشغول‌کننده‌ای خالص گردان، سپس با آب توبه‌ای خالصانه، از گناهان خود غسل کن و دنیا و مردم و آسایش‌طلبی را رها کن.

امام سجّاد(ع) نیز طی حدیثی مفصّل به شبلی گوشه‌هایی از مسایل معنوی و روحانی اعمال حج را بیان می‌کند و در پایان آن می‌فرماید:

به هنگام بازگشت به مکّه و انجام طواف بازگشت(وداع) آیا نیت آن داشتی که با بهره‌گیری از رحمت خدا، اکنون به اطاعت او بازگشته‌ای و به دوستی او تمسّک جسته‌ای و واجبات او را ادا کرده، به قرب او رسیده‌ای ...؟ آن‌گاه در پایان فرمود: بازگرد که به حقیقت، حج نکرده‌ای. (2)

به همین دلیل است که ائمّه معصومین(ع) هنگامی که در میقات، در جایگاه لبیک گفتن می‌ایستادند- برای به دست آوردن آمادگی لازم- حالشان دگرگون می‌شد و خشیت قلب در سیما و چهره‌های آن بزرگواران اثر می‌گذاشت و گاه، دقایقی سپری می‌شد که آنان را یارای لبیک گفتن نبود.

سفیان بن عیینه روایت کرده است: امام سجّاد(ع) برای حج آمده بود. هنگامی که در میقات احرام بست و بر شترش سوار شد، رنگش زرد گردید و لرزه بر اندامش افتاد و چنان می‌لرزید که نتوانست تلبیه بگوید. به آن حضرت گفته شد: