حج گنجینه اسرار صفحه 139

در جای دیگری می‌فرماید:

(یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَی اللهِ تَوْبَةً نَصُوحاً عَسی رَبُّکُمْ أَنْ یُکَفِّرَ عَنْکُمْ سَیِّئاتِکُمْ ...)(تحریم: 8)

ای کسانی که ایمان آورده‌اید به سوی خدا توبه کنید، توبه‌ای خالص، امید است [با این کار] پروردگارتان، گناهانتان را ببخشد.

رسول گرامی اسلام(ص) با اذعان به این حقیقت که انسان‌ها در معرض خطا هستند، می‌فرمایند:

کُلُّ بَنی آدم خَطاء وَ خَیرُ الخَطّائینَ التَّوّابون. (1)

تمامی فرزندان آدم در معرض خطا هستند و بهترین خطاکاران، کسانی هستند که توبه کنند.

توبه، همان رجوع و «بازگشتن» (2) و «دست باز داشتن و پشیمانی از گناه» است (3)، در واقع، نخستین و مهم‌ترین گام برای جبران گناهان خواهد بود. چنان‌که امام سجاد(ع) می‌فرماید:

اللّهُمَّ ان کانَ النَدَمُ تَوبَةً الَیکَ فَانَا اندَمُ النّادِمینَ، وَ ان یّکُنِ التّرکُ لِمَعصیَتِکَ انابَةً فَانَا اوّلُ المُنیبین وَ ان یَکُنِ الاستغفارُ حِطَّةً لِلذّنوبِ فَانّی لَکَ مِنَ المُستَغفرینَ. (4)

بار خدایا! اگر پشیمانی از گناه، توبه است. من پشیمان‌ترین پشیمان‌هایم و اگر به جا نیاوردن گناه تو، توبه و بازگشت به سوی توست، پس من نخستین توبه‌کنندگانم، و اگر درخواست آمرزش، سبب ریختن گناهان است پس من، به درگاه تو، از درخواست‌کنندگان آمرزشم.

توبه حقیقی، مراحلی دارد، بدین معنا که گناهکار، ابتدا باید پشیمان شود و سپس گناه را ترک کند و بعد از آن تصمیم بگیرد که خود را به معاصی آلوده نکند. اگر مالی از دیگران بر ذمه اوست، آن را به صاحبان اصلی‌اش برگرداند و اگر صاحبان اصلی آن

1- المحجّة البیضاء، ج 7 ص 81؛ ره توشه حج، جمعی از نویسندگان، ص 84.
2- لغت‌نامه دهخدا، ج 5، ص 6220.
3- فرهنگ المعجم الوسیط(عربی- فارسی)، فؤاد افرام البستانی، ج 1، ص 185.
4- صحیفه سجادیه، دعای 31.