حج گنجینه اسرار صفحه 28

کعبه را داشته باشد» بیان شده است.

البته در روایات اسلامی و کتب فقهی، استطاعت به معنی داشتن زاد و توشه، مرکب، توانایی جسمی و باز بودن راه و توانایی بر اداره زندگی به هنگام بازگشت از حج تفسیر شده است. (1) ولی در حقیقت، همه اینها در آیه فوق، مندرج است. زیرا استطاعت در اصل به معنای توانایی است که شامل تمام این امور می‌شود. (2)

این موضوع که حج به عنوان یک دین، بر ذمّه انسان‌هاست، در روایات اسلامی، نیز به آن پرداخته شده است. چنان‌که عبدالله بن فضل روایت کرده است:

قُلتُ لَابی عَبدِالله(ع) انَّ عَلَیَّ دَیناً کَثیراً وَ لیَ عَیالٌ لا اقدِرُ عَلَی الحج، فَعَلِّمنی دُعاءً ادعُو بِهِ، فَقَالَ: قُل فی دُبُرِ کُلِّ صَلاةٍ مَکتُوبَةٍ: اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَاقضِ عَنّی دَینَ الدُّنیا وَ الآخِرة، فَقُلتُ لَه: امّا دَینُ الدُّنیا فَقَد عَلِمْتُهُ، فَما دَینُ الآخِرَة؟ فَقالَ: دَینُ الآخِرَة الحج. (3)

به امام صادق(ع) عرض کردم: بر ذمّه‌ام دین فراوان است و در عین حال، دارای زن و فرزند می‌باشم و توانایی انجام حج را ندارم. مرا دعایی بیاموزید که آن را بخوانم(و به برکت آن توفیق زیارت خانه خدا را بیابم) حضرت فرمود: بعد از هر نماز واجب بگو: بار خدایا! بر محمّد و آل محمّد درود بفرست و دینِ دنیا و آخرتم را ادا کن. به حضرت عرض کردم: اما دینِ دنیا را می‌دانم و می‌شناسم، پس دین آخرت چیست و کدام است؟ حضرت فرمود: دین آخرت، حج(و زیارت خانه خدا) است.

ج) حج، آزمایش بزرگ الهی‌

بر اساس آیات قرآن مجید، فلسفه آزمایش الهی این است که خداوند متعال، انسان‌ها را در مراحل حساس زندگی و تنگناها و کمبودها و وضیعت بحرانی، در بوته

1- وسایل الشیعه، ج 8، ص 23؛ تفسیر العیاشی، ج 1، ص 192؛ فروع الکافی، ج 4، ص 267؛ اللمعة، ج 1، ص 207؛ شرایع الاسلام، ج 1، ص 224.
2- تفسیر نمونه، ج 3، ص 16.
3- مستدرک الوسایل، میرزا حسین النوری الطبرسی، ج 8، ص 56.