حج گنجینه اسرار صفحه 33

تقوای الهی است.

با توجه به نکات یاد شده، در یک جمع بندی می‌توان گفت که سراسر حج و تمام اعمال و مناسک آن شعائر الهی است. (1)

ه) حج، مرکز شهود آیات روشن حقّ‌

گرچه در آیات متعددی از قرآن کریم، سخن از آیت و نشان بودن هر چیزی، برای خدا به میان آمده است. اما به لحاظ ویژگی‌های گوناگون زمانی و مکانی حج، درباره آن سخن از آیات روشن حقّ است. (2)(فِیهِ آیاتٌ بَیِّناتٌ مَقامُ إِبْراهِیمَ)؛ «در این خانه، نشانه‌های روشنی از خداپرستی و توحید و معنویت به چشم می‌خورد».

آثار و نشانه‌هایی که از پیامبر بزرگی همچون ابراهیم(ع) در کنار آن باقی مانده، مانند زمزم، صفا و مروه، رُکن (3)، حَطیم (4)، حَجَر الاسود و حِجْر اسماعیل (5) که هر کدام تاریخ مجسّمی از قرون و اعصار گذشته است، روشنگر خاطره‌های عظیم و جاویدان می‌باشد و از دیگر نشانه‌هاست.

از میان این نشانه‌های روشن و مشهود، مقام حضرت ابراهیم(ع) دارای اهمیت ویژه‌ای است، زیرا محلّی است که در آن حضرت ابراهیم(ع) به جهت بنای کعبه، و یا برای انجام مراسم حج و یا دعوت عمومی مردم برای برگزاری این مراسم بزرگ ایستاد و در هر حال از مهم‌ترین آیات روشن حقّ است و خاطرات بی نظیری از فداکاری‌ها، اخلاص‌ها و اجتماع‌ها را زنده می‌کند.

مفسّران در اینکه منظور از مقام ابراهیم، آن نقطه‌ای است که هم اکنون سنگ مخصوصی که اثر پای ابراهیم(ع) بر آن نمایان است، یا منظور از آن، تمام «حرم مکه» و یا «تمام مواقف حج» است، اختلاف دارند. اما روایتی که از امام صادق(ع) نقل

1- همان.
2- همان، ص 57.
3- هر یک از جوانب چهارگانه کعبه را رکن می‌نامند.
4- حطیم، به فاصله میان حجَرالاسود و در خانه کعبه گفته می‌شود. به این جهت به آن حطیم می‌گویند که ازدحام در آنجا بسیار شدید و محل توبه آدم(ع) است.
5- حجر اسماعیل، محل خاصّی است که به صورت یک قوس در ضلع شمال غربی کعبه ساخته شده است. تفسیر نمونه، ج 3، ص 15.