- دیباچه 1
- مقدمه 3
- اشاره 5
- بخش اول: کلیات 5
- فصل اول: معنا و مفهوم حج و عمره 6
- 1. معنای حج 6
- 2. معنای عمره 6
- 3. تعریف حج تمتّع 7
- 4. محل احرام عمره تمتّع یکی از میقاتهای پنجگانه است، اما در عمره مفرده احرام از ادنی الحِلّ (نزدیکترین محل خارج از حرم) صحیح است. 8
- 5. در عمره تمتّع، واجب است که عمره و حج، در یک سال انجام گردد، زیرا هر دو مرتبط و به هم پیوسته است. اما عمره مفرده، عملی مستقل است و ارتباطی با حج ندارد. «4» 8
- 2. در عمره مفرده، مرد بین انجام حلق و تقصیر مخیر است، اما در عمره تمتّع باید تقصیر نماید. (تقصیر، تعین دارد) 8
- 1. عمره تمتّع باید در ماههای حج (شوال، ذیقعده و ذیحجه) انجام شود، اما عمره مفرده، اختصاص به ماههای حج ندارد و میتوان آن را در طول سال نیز انجام داد. 8
- 3. در عمره مفرده، طواف نساء و نماز طواف نساء واجب است. اما عمره تمتّع طواف نساء ندارد. 8
- فصل دوم: پیشینه تاریخی حج و مناسک آن 9
- 1. حج در سیره پیامبران 9
- 2. پیشینه تاریخی وجوب حج 11
- اشاره 11
- الف) دیدگاه اول 11
- ب) دیدگاه دوم 14
- اشاره 15
- 3. آغاز دوران تحریف در مناسک حج 15
- ابرهه و انتقال مناسک حج به یمن 18
- نوسازی کعبه توسط قریش 19
- حج رسول خدا (ص) 19
- 3. حجة التّمام: در جریان این سفر الهی و مناسک توحیدی، این آیه نازل گردید: 24
- 2. حجة البلاغ: پیامبر (ص) با استفاده از این فرصت طی مناسک حج بار دیگر کلیات پیام وحی را به گوش مسلمانان رساند و مهمترین و جامعترین، مسئله بشری را که رهبری و امامت است در عمل به نمایش گذاشت و با گفتار صریح، ابلاغ فرمود و در خطبه پایانی بارها فرمود: «الا هَل بَلَّغتُ؟» 24
- 1. حجة الوداع: به جهت آن که رسول خدا (ص) در جریان این حج با مردم وداع گفت و اشاره کرد که این فرصت تکرار نخواهد شد و مسلمانان، دیگر با حضور او، حج نخواهند کرد. 24
- 4. حجة الاسلام: ابن سعد، در طبقات میگوید: ابن عباس، کراهت داشت نام حجةالوداع را بر حج رسول خدا بنهد و خود آن را حجة الاسلام نامید. «1» شاید اصرار وی از آن جهت بود که بزرگترین شاخص حج پیامبر (ص) آن بود که در طی مناسک حج، اسلام با تمام محتوایش به نمایش گزارده شد و در برابر حج شرک آلود جاهلی، حج صحیح ارائه گردید. «2» 24
- الف) حج، میثاق مخصوص خداوند 25
- 1. جایگاه حج از منظر قرآن 25
- اشاره 25
- فصل سوم: اهمیت حج در اسلام 25
- ب) حج، دین الهی بر مردم 27
- ج) حج، آزمایش بزرگ الهی 28
- د) سراسر اعمال حج، شعائر الهی 31
- ه) حج، مرکز شهود آیات روشن حقّ 33
- و) حج، واجب همگانی و عمومی 34
- ز) کعبه مایه قوام انسانها 37
- اشاره 39
- 2. جایگاه حج از منظر روایات 39
- الف) برتری حج، بر اعمال دیگر 39
- ب) حج، جهاد مستضعفان 43
- 3. اهمّیت حج در سیره ائمه معصومین: 44
- ج) ثبوت کفر برای تارک حج 44
- اشاره 44
- ب) جایگاه حج در سیره امام حسن (ع) 45
- الف) جایگاه حج در سیره امام علی (ع) 45
- ج) جایگاه حج در سیره امام حسین (ع) 46
- د) جایگاه حج در سیره امام سجّاد (ع) 47
- ه) جایگاه حج در سیره امام باقر (ع) 49
- و) جایگاه حج در سیره امام جواد (ع) 49
- ز) حضور همه ساله امام زمان (عج) در حج 50
- بخش دوم: فلسفه حج 52
- اشاره 52
- فصل اول: فلسفه کلیات حج 53
- اشاره 53
- الف) کسب منافع دنیوی و اخروی 55
- اشاره 55
- 1. فلسفه حج در قرآن 55
- ب) یاد خدا 57
- 2. فلسفه حج در روایات 58
- اشاره 58
- الف) فلسفه حج در کلام امام علی (ع) 59
- ب) فلسفه حج در کلام امام صادق (ع) 59
- ج) فلسفه حج در بیان امام رضا (ع) 60
- الف) احرام، لباس فروتنی و خشوع 62
- فصل دوم: فلسفه واجبات حج 62
- اشاره 62
- اشاره 62
- 1. فلسفه احرام 62
- ب) احرام، لباس تکریم و احترام 63
- ج) لباس تحریم گناهان 64
- 2. فلسفه تلبیه 65
- ه) یادآوری از مرگ و قیامت 65
- د) احرام، جایگزین قربانی 65
- اشاره 66
- الف) پاک شدن از گناهان 66
- 3. فلسفه طواف 66
- ب) همسان شدن با فرشتگان 67
- 4. فلسفه هفت شوط طواف 69
- 5. فلسفه استلام حجر 70
- 6. فلسفه نماز طواف 70
- 7. فلسفه سعی 71
- ب) ذلیل ساختن ستمگران 71
- ج) تجدید خاطره سعی هاجر در طلب آب 71
- اشاره 71
- الف) به پا داشتن ذکر خدا 71
- 8. فلسفه هروله در سعی 72
- د) صفا بخشیدن به روح 72
- 9. فلسفه تقصیر 73
- اشاره 75
- 10. فلسفه نام گذاری عرفات 75
- ز) علت، این است که این سرزمین بلند است و رفعت دارد، «لِعُلُوّها وَ ارتِفاعِها». «3» 76
- الف) خودشناسی 76
- اشاره 76
- 11. فلسفه وقوف به عرفات 76
- ب) خداشناسی (حقیقتشناسی) 77
- د) یادآوری صحنه قیامت 78
- ج) پذیرش توبه بندگان 78
- 12. فلسفه وقوف به مشعرالحرام 79
- اشاره 79
- ه) زود گذر بودن دنیا 79
- ب) آشنایی قلبی با شعار تقوا 80
- الف) پاک شدن از گناهان 80
- د) کسب شعور و خودآگاهی لازم 81
- ج) اجازه ورود یافتن به حرم الهی 81
- ه) آمادگی لازم برای مبارزه با دشمن 82
- 13. فلسفه جمعآوری ریگها 82
- 14. فلسفه رمی جمرات 83
- اشاره 83
- الف) راندن شیطان توسط حضرت ابراهیم (ع) 83
- ب) راندن شیطان توسط رسول خدا (ص) 84
- ج) تشبّه جستن به ابراهیم (ع) 84
- 15. فلسفه قربانی 86
- ب) کسب مغفرت و آمرزش الهی 86
- الف) کمک به فقیران و بینوایان 86
- اشاره 86
- د) کشتن هوای نفس 87
- ج) تقرب به خدا و آزادی از جهنم 87
- ه) کسب تقوای الهی 88
- الف) نشانه بندگی 89
- و) پیروی از سنّت حضرت ابراهیم (ع) 89
- اشاره 89
- 16. فلسفه حَلق (تراشیدن) 89
- ب) پاک شدن از پلیدیها 90
- 17. فلسفه وقوف در منا 91
- الف) بهره مندی از عنایت خداوند 91
- اشاره 91
- ب) بیرون شدن از غفلت 92
- اشاره 93
- بخش سوم: ابعاد حج 93
- 1. بعد عبادی حج 94
- فصل اول: بعد معنوی حج 94
- اشاره 94
- 2. بعد اخلاقی حج 98
- 3. بعد معرفتی حج 100
- اشاره 100
- الف) آگاهی عرفانی 100
- ب) آگاهی اجتماعی 104
- ج) آگاهی تاریخی 106
- فصل دوم: بعد اقتصادی حج 108
- اشاره 108
- بررسی 110
- فصل سوم: بعد سیاسی حج 115
- اشاره 115
- 1. اثرات و دستاوردهای بعد سیاسی حج 117
- الف) تحکیم پایههای وحدت و تفاهم دینی 117
- اشاره 117
- ب) یادآوری نبرد همیشگی ایمان و کفر 119
- ج) ایجاد رعب و وحشت در دل دشمنان 121
- د) اعلام برائت از مشرکان 123
- اشاره 126
- 2. اعلام برائت در موسم حج 126
- الف) مواد قطعنامه برائت در سال نهم هجری 127
- ب) خطبه سیاسی رسول خدا (ص) در مراسم حج 128
- ج) بهرهبرداری سیاسی رسول خدا (ص) از عمرة القضا 131
- د) انتخاب سورههای سیاسی در نماز طواف توسط پیامبر (ص) 132
- ه) خطبه سیاسی امام حسین (ع) در منا 133
- اشاره 133
- جمع بندی 134
- بخش چهارم: آداب سفر حج 136
- اشاره 136
- اشاره 136
- فصل اول: آداب شایسته پیش از سفر حج 136
- 1. آمادگی 137
- 2. توبه 138
- 3. وصیت 140
- 4. اخلاص در نیت 142
- 6. تهیه زاد و توشه حلال 144
- 5. شتاب در انجام امور سفر حج 144
- 7. تهیه زاد و توشه کافی 148
- 8. پرداختن دین (حقوق النّاس) 151
- 10. تأمین مخارج زن و فرزند 153
- 9. پرداختن حقوق شرعی و الهی 153
- 11. خداحافظی با بستگان و دوستان 154
- 12. نتراشیدن موی سر 156
- 13. توکل و امید به عنایت خداوند 157
- 14. آموزش مناسک حج 158
- 15. غسل 161
- 16. صدقه دادن 161
- 1. یادآوری نعمتهای خداوند 163
- فصل دوم: آداب شایسته در سفر حج 163
- 2. دعا و ذکر درحال حرکت 164
- 3. جوانمردی در سفر 165
- 4. مواظبت بر اقامه نماز اوّل وقت 166
- 5. اقامه نماز در مساجد 167
- 6. خدمت به همراهان 168
- 9. حل مشکلات همراهان 169
- 9. رعایت اخلاق اسلامی 171
- 8. گرامی داشتن همراهان 171
- 2. هرگاه در مجلس رو به روی او بنشیند، برایش جا باز کند؛ 171
- 1. همیشه با روی خوش با او دیدار کند؛ 171
- 3. به بهترین نامی که دوست دارد او را صدا بزند. 171
- 10. سلام کردن به دیگران 174
- 11. واگذار نکردن کارهای خود به دیگران 176
- 12. همراه داشتن نیازمندیهای سفر 177
- 14. ترک خصومت و درگیری 178
- 13. مراقبت از پول و وسایل همراه 178
- 15. اذیت نکردن همراهان 179
- 16. شریک ساختن دیگران در ثواب حج 180
- 17. انجام طواف به نیابت از امامان (ع) 181
- 2. وداع با خانه خدا 183
- فصل سوم: آداب شایسته پس از حج 183
- اشاره 183
- 1. انجام عمره مفرده 183
- 3. شتاب در بازگشت 185
- 4. تهیه سوغاتی و هدیه 186
- 6. قصد بازگشت مجدّد 187
- 5. صدقه دادن 187
- 7. ختم به مدینه 188
- 8. استقبال از حاجی 190
- 9. ولیمه دادن 190
- اشاره 193
- بخش پنجم: پاداش حج 193
- اشاره 194
- فصل اول: پاداش کلی حج 194
- 1. پاداش بی شمار 194
- الف) امام صادق (ع) فرمود: 194
- 2. بخشایش تمام گناهان زائر 196
- 3. بخشایش گناهان خانواده و بستگان حاجی 198
- 5. نورانی شدن حاجی 199
- 4. ورود به بهشت 199
- فصل دوم: پاداش واجبات حج 200
- 1. پاداش طواف 200
- الف) آمرزش گناهان 200
- اشاره 200
- ب) برخورداری از پاداش عظیم 201
- ج) جلب رحمت الهی 202
- د) باز شدن درهای بهشت به روی طوافکننده 202
- 2. پاداش سعی 203
- اشاره 203
- الف) برخورداری از شفاعت ملائکه 203
- ب) بهرهمندی از ثواب حج پیاده 203
- الف) آمرزش گناهان 204
- 3. پاداش وقوف به عرفات 204
- اشاره 204
- ج) آمرزش گناهان 204
- ب) استجابت دعا 206
- 4. پاداش وقوف به مشعر 207
- ج) برخورداری از رحمت الهی 207
- 5. پاداش رمی جمرات 208
- 6. پاداش قربانی 209
- 7. پاداش حلق 210