حج گنجینه اسرار صفحه 56

فلسفه حج که همان تأمین منافع مردم است، چنین می‌فرماید:

منافع حج، دو نوع است: یکی دنیوی که مربوط به همین زندگی اجتماعی دنیاست و زندگی آدمی را صفا می‌دهد و حوایج گوناگون او را برآورده، نواقص مختلف آن را برطرف می‌سازد، مانند: تجارت، سیاست، امارت، تدبیر و اقسام رسوم و آداب و سنن و عادات و انواع تعاون و یاری‌های اجتماعی و غیر آن. معلوم است که وقتی اقوام و امّت‌های مختلف از مناطق گوناگون زمین با همه تفاوت‌هایی که در انساب و رنگ و سنن و آداب آنهاست، در یک جا جمع شده، همدیگر را می‌شناسند کلمه واحد همه آنان، همان کلمه حق است، پس معبود همه یکی است که او همان خدای عزّوجل است و وجهه همه یکی است و آن کعبه است.

نوع دوّم از منافع، منفعت‌های اخروی است که همان وجود انواع تقرّب‌ها به سوی خداوند است. تقرّب‌هایی که عبودیت آدمی را مجّسم می‌سازد و اثرش در عمل و گفتار آدمی هویدا می‌گردد. در واقع عمل حج با مناسکی که دارد انواع عبادت و توجّه به خدا را شامل و متضمّن است. زیرا انجام حج، مشتمل بر ترک تعدادی از لذایذ زندگی و کارهای دنیایی، کوشش‌ها برای ترک دنیا و تحمّل مشقّت‌هاست، و همچنین طواف پیرامون خانه او و نماز و قربانی و انفاق و روزه و غیر آن. (1)

مرحوم طبرسی(ره) در تفسیر منافع حج، سه قول ذکر کرده است:

1. مراد از منافع، تجارت است؛

2. مراد از منافع، تجارت در دنیا و اجر و ثواب در آخرت است؛

3. منافع، همان عفو و مغفرت است. (2)

بنابراین، منافع در آیه شریفه، اعم است از منافع دنیوی؛ مثل تجارت، و منافع اخروی؛ مثل اجر و پاداش و رحمت و مغفرت الهی. زیرا واژه منافع در اینجا(لِیَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ ...) به طور مطلق ذکر شده و از طرفی کاملًا روشن است که هیچ گونه محدودیتی در این لفظ نیست. بنابراین تمام منافع و برکات معنوی و نتایج