حج گنجینه اسرار صفحه 57

مادی، فواید فردی و اجتماعی، فلسفه‌های سیاسی و اقتصادی و اخلاقی و غیره را شامل می‌شود.

بدین ترتیب، طبیعی است مسلمانانی که از همه نقاط جهان و از میان اقشار گوناگون، برای انجام مراسم حج آمده‌اند از نزدیک، شاهد و ناظر این منافع باشند و آنچه را که با گوش شنیده‌اند با چشم خویش ببینند. (1)

از این رو در کتاب کافی از امام صادق(ع) روایت شده است که «ربیع بن خیثم»، از امام(ع) از تفسیر واژه «منافع» سؤال نمود. حضرت فرمود: «منافع دنیا و منافع آخرت(هر دو) را شامل می‌شود». (2)

ب) یاد خدا

فلسفه دوم حج، یاد خداست(وَ یَذْکُرُوا اسْمَ اللهِ فِی أَیَّامٍ مَعْلُوماتٍ)(حج: 28) حج‌گزار، در ایام حج، یاد خدا و عبادت او را به جای آورد. زیرا یاد و عبادت خداوند، در کعبه- قدیمی‌ترین مرکز عبادت- از اهمیت خاصی برخوردار است و بر اساس روایات، ثواب و پاداش فراوان الهی را در پی دارد.

مفسّران در تفسیر واژه ذکر، دیدگاه‌های گوناگونی، بیان نموده‌اند که ما در اینجا به سه دیدگاه اشاره می‌نماییم:

یک- مراد از ذکر خداوند، در این ایام، «ایام معلومات» تکبیر مخصوصی است که بعد از نماز ظهر روز عید قربان گفته می‌شود و تا پانزده نماز ادامه دارد؛ یعنی بعد از نماز صبح روز سیزدهم خاتمه می‌یابد. و آن ذکر این است:

اللهُ اکبَرُ، اللهُ اکبَرُ، لا اله الَّا اللهُ وَاللهُ اکْبَرُ، اللهُ اکبَرُ لِلّهِ الحَمدُ، اللهُ اکْبَرُ عَلی ما هَدانا، وَاللهُ اکبَرُ عَلی ما رَزَقَنا مِن بَهیمَةِ الانعام. (3)

دو- مراد از واژه ذکر، در این آیه شریفه، ذکر و نام خدا در هنگام ذبح قربانی است،

1- تفسیر نمونه، ج 14، ص 72؛ روح المعانی، ج 10، ص 215.
2- فروع کافی، ج 4، ص 422؛ المیزان، ج 14، ص 532.
3- تفسیر نمونه، ج 14، ص 75؛ مجمع البیان، ج 7، ص 129.