حج گنجینه اسرار صفحه 67

شد. سلام کرد و عرض کرد: «سه مسئله دارم که احدی جز تو آن را نمی‌داند و یکی از آن سؤال‌ها این است که چه چیز و چه انگیزه‌ای در کار بوده است که مردم طواف خانه خدا را انجام دهند؟» پدرم فرمود:

خدای تعالی زمانی که به ملائکه امر نمود که آدم را سجده نمایند، آنان نپذیرفتند و گفتند:(قالُوا أَ تَجْعَلُ فِیها مَنْ یُفْسِدُ فِیها وَ یَسْفِکُ الدِّماءَ)(بقره: 28) و خداوند بر آنها غضب کرد. سپس ملائکه از خداوند طلب توبه و بازگشت نمودند و خدای تعالی برای آنکه آنان را مورد بخشش قرار دهد، امر فرمود تا به طواف «ضراح» که «بیت‌المعمور» است بپردازند. سپس ملائکه «هفت سال» طواف کرده، از آنچه گفته بودند طلب استغفار نمودند و خداوند نیز بازگشت آنان را پذیرفت و از آنها راضی گردید. سپس خدای تعالی، برای فرزندان آدم، کعبه را در برابر ضراح قرار داد تا محل بازگشت به سوی او و پاک شدن آنان از گناهان باشد و این اصل و فلسفه طواف است. آن مرد، این جواب را شنید، گفت: «صدّقت؛ درست فرمودی». (1)

شیخ صدوق در ذیل این حدیث شریف روایت کرده است که خدای متعال، خانه کعبه را در برابر بیت المعمور بنا کرد و به آدم(ع) امر نمود تا بر گِرد آن طواف نماید و آدم دور خانه طواف نمود. خداوند توبه او را پذیرفت و طواف دور کعبه، سنتی شد که تا روز قیامت فرزندان آدم برای آمرزش و پاک شدن از گناهان انجام می‌دهند. (2)

ب) همسان شدن با فرشتگان‌

محدّث بزرگ و فیلسوف والا مقام، فیض کاشانی در این باره می‌فرماید:

بدان‌که در عمل طواف به فرشتگان مقرب، شباهت می‌یابی که پیرامون عرش، حلقه زده، بر گرد آن طواف می‌کنند و گمان مکن که مقصود، طواف جسمانی به دور خانه است، بلکه مراد طواف به ذکر خداوندِ خانه است تا آن حد که هیچ چیزی را جز به یاد او آغاز نکنی و پایان ندهی، همچنان‌که طواف‌کننده طواف، از خانه شروع و به خانه ختم می‌کند.

و باید بدانی، همچنان‌که طواف شریف، طواف به حضرت ربوبیت است و بر