حج گنجینه اسرار صفحه 68

همین اساس است که فرموده‌اند: بیت المعمور، مقابل کعبه است و طواف فرشتگان بر گرد آن، مانند طواف آدمیان به دور خانه کعبه است (1) و چون رتبه بیشتر مردم از طواف آن خانه، پایین‌تر است به آنها دستور داده شده به قدر امکان به فرشتگان تشبّه جویند و این خانه را زیارت کنند(و با فرشتگان همسان شوند) و وعده داده‌اند که هر کس به قومی تشبّه جوید از آنها به شمار خواهد آمد. (2)

آیت الله جوادی آملی در این باره فرموده است:

خدای سبحان، برای اینکه انسان، فرشته‌خو شده، آثار فرشتگان در او ظاهر شود، همان‌طور که با دستور روزه گرفتن و پرهیز از لذایذ طبیعی از انسان‌ها می‌خواهد تا همانند فرشتگان، از خوردن و نوشیدن و دیگر کارهای حیوانی برحذر باشند، هم چنین با قرار دادن کعبه در زمین که محاذی بیت معمور و تمثّل عرش خداوند است به انسان‌ها امر کرد تا بر گرد آن طواف کرده، نام حق را زمزمه کنند و برای خود و دیگران از خدا آمرزش بخواهند و این گونه به ملائکه عرش الهی اقتدا کرده، شباهت پیدا کنند. (3) زیرا فرشتگان به ویژه پس از آزمونی که برای آنان در صحنه خلقت آدم(ع) و سجده بر او پیش آمد، بر گرد آن، حق را تسبیح و برای مؤمنان طلب آمرزش می‌کنند. (4)

حضرت امام خمینی(ره) درباره فلسفه و راز طواف چنین می‌فرماید:

سزاوار است که به هنگام طواف، قلب زائر پر از تعظیم، محبت، خوف و رجا باشد و بداند که با عمل طواف، در نقش فرشتگان مقرب خداست که پیرامون عرش الهی در حال طوافند:(وَ تَرَی الْمَلائِکَةَ حَافِّینَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ ...)(زمر: 75)؛ و فرشتگان را می‌بینی که پیرامون عرش الهی مشغول طواف و به تسبیح و ستایش خدا مشغولند ....

بنابراین، راز طواف و روح و حقیقت آن عبارت است از طواف دل به حضرت ربوبی، و خانه کعبه، مثال ظاهری در عالم شهود برای حضرت ربوبی است که با

1- علل الشرایع، ج 2، ص 406.
2- المحجة البیضاء، المولی محسن الفیض الکاشانی، ج 2، ص 202؛ راه روشن(ترجمه کتاب المحجة البیضاء)، سید محمدصادق عارف، ج 2، ص 279.
3- بحارالانوار، ج 6، ص 97.
4- صهبای حج، ص 388.