حج گنجینه اسرار صفحه 95

(وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا وَ مَنْ کَفَرَ فَإِنَّ اللهَ غَنِیٌّ عَنِ الْعالَمِینَ)(آل‌عمران: 97)

و برای خدا بر مردم است که آهنگ خانه(او) کنند، آنها که توانایی رفتن به سوی آن دارند و هر کس کفر ورزد(و حج را ترک کند)، خداوند از همه جهانیان بی‌نیاز است.

خداوند متعال، در این آیه شریفه درباره افراد مستطیعی که حج به جا نمی‌آورند «وَ مَن تَرَکَ الحَجّ» نفرموده، بلکه از آنان به(مَنْ کَفَرَ) تعبیر کرده است. تعبیر از «ترک حج» به «کفر» نشانه آن است که حج از بزرگ‌ترین عبادات و تکالیف الهی است. (1) البته، منظور از کفر، در اینجا کفر عملی است نه کفر اعتقادی.

ب) خداوند در آیه‌ای دیگر می‌فرماید:

(وَ أَذِّنْ فِی النَّاسِ بِالْحَجِّ یَأْتُوکَ رِجالًا وَ عَلی کُلِّ ضامِرٍ یَأْتِینَ مِنْ کُلِّ فَجٍّ عَمِیقٍ لِیَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ وَ یَذْکُرُوا اسْمَ اللهِ فِی أَیَّامٍ مَعْلُوماتٍ ...)(حج: 27- 28)

و مردم را دعوت عمومی به حج کن، تا پیاده و سواره بر مرکب‌های لاغر از هر راه دوری به سوی تو بیایند، تا شاهد منافع گوناگون خویش باشند و در ایام معینی نام خدا را بر چهارپایانی که به آنها داده است(به هنگام قربانی کردن) ببرند.

از این رو، حضرت ابراهیم(ع) بر محل مقام بر آمد و رو به سوی شرق و غرب عالم کرد و همه انسان‌ها را، در طول تاریخ برای انجام مراسم حج دعوت نمود و گفت: «ایُّها النّاسُ کُتِبَ عَلَیکُمُ الحَجُّ الی البَیتِ العَتیقِ فَاجیبُوا رَبَّکم» و خداوند صدای او را به گوش همگان، حتّی کسانی که در پشت پدران و رحم مادران بودند، رسانید و آنها در پاسخ گفتند: «لَبَّیکَ اللّهُمَّ لَبَّیکَ ...».

نکته جالب توجه در این آیه شریفه این است که خداوند متعال حجاج پیاده را مقدم بر سواره ذکر کرده است. یکی از علل تقدم، این است که اهمّیت زیارت خانه خدا را مشخص کند و بُعد عبادی آن را برجسته سازد. بدین معنا که باید با استفاده از هرگونه