پیوند‌های نماز صفحه 25

در نماز از خداوند تقاضای همراهی با هدایت شدگان می‌کنیم: «اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِیمَ صِرَاطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیهِمْ».

مراد از نعمت در «أَنْعَمْتَ عَلَیهِمْ»، نعمتِ هدایت است. زیرا در آیه‌ی قبل سخن از هدایت می‌کند. علاوه بر آنکه نعمت‌های مادی را کفّار و منحرفین و دیگران نیز دارند. البته هدایت شدگان نیز در معرض خطرند و باید دائماً از خدا بخواهیم که مسیر ما، به غضب و گمراهی کشیده نشود. این آیه راه مستقیم را، راه کسانی معرّفی می‌کند که مورد نعمت الهی واقع شده‌اند و عبارتند از: انبیا، صدّیقین، شهدا و صالحین.

توجّه به راه این بزرگواران و آرزوی پیمودن آن و تلقین این آرزو به خود، انسان را از خطر کجروی و قرار گرفتن در خطوط انحرافی باز می‌دارد. همان گونه که در سوره حمد از خداوند پیمودن راه کسانی را می‌خواهیم که مورد لطف و نعمت او واقع شده اند، در سلام نماز نیز به افراد صالح در هر زمان و مکانی سلام می‌کنیم و این نشان دهنده ارزش و احترام دین اسلام برای خوبان و دعوت به محبت آنان است.

71.پیوند نماز با برائت از مغضوبین

در نماز از خداوند تقاضای جدایی از غضب شدگان می‌کنیم: «غَیرِْ الْمَغْضُوبِ عَلَیهِمْ».

در قرآن، افرادی همانند فرعون و قارون و ابو لهب و امّت‌هایی همچون قوم عاد، ثمود و بنی اسرائیل، به عنوان غضب‌شدگان معرّفی شده‌اند. در آیات متعدّدی از قرآن ویژگی‌های گمراهان و غضب شدگان و مصادیق آنها بیان شده است که برای نمونه به یک مورد اشاره می‌شود:

بنی اسرائیل که داستان زندگی و تمدن آنها در قرآن بیان شده است، زمانی بر مردم روزگار خویش برتری داشتند: «فَضَّلْتُکُمْ عَلَی الْعالَمِینَ» لکن بعد از این فضیلت و برتری، دچار قهر و غضب خداوند شدند: «وَ باؤُ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ».

این تغییر سرنوشت، به علّت تغییر در رفتار و کردار آنان بود. دانشمندان یهود، دستورات و قوانین آسمانی تورات را تحریف کردند، «یحَرِّفُونَ الْکَلِمَ» و تجّار و ثروتمندان آنان نیز به ربا و حرام‌خواری و رفاه‌طلبی روی آوردند، «أَخْذِهِمُ الرِّبَوا» و عامّه مردم نیز در برابر دعوت به جهاد و مبارزه، از روی تن‌پروری و ترس، از رفتن به جبهه نبرد و ورود به سرزمینِ مقدّس، سر باز زدند. «فَاذْهَبْ أَنْتَ وَ رَبُّکَ فَقاتِلا إِنَّا هاهُنا قاعِدُونَ» به خاطر این انحرافات، خدا آنان را از اوج عزّت و فضیلت، به نهایت ذلّت و سرافکندگی مبتلا ساخت.

ما در هر نماز، از خداوند می‌خواهیم که مانند غضب‌شدگان نباشیم. یعنی نه اهل تحریف آیات و نه اهل ربا و نه اهل فرار از جهاد در راه حقّ، و همچنین از گمراهان نباشیم، آنان که حقّ را رها کرده و به سراغ باطل می‌روند و در دین و باور خود غلوّ و افراط کرده و یا از هوی و هوس خود و یا دیگران پیروی می‌کنند.

72.پیوند نماز با برائت از گمراهان