- دو مبنا در بحث 1
- مقدّمه 1
- اشاره 1
- الف _ تکیه گاه بحث 1
- اشاره 4
- 1 _ پیام نماز 4
- اشاره 5
- 2 _ گیرنده پیام 5
- اشاره 6
- 2 _ 1_ 1 _ دوران پرستاری: مرحله اوّل کودکی (تا 3 سالگی) 6
- 2 _ 1 _ کودک: 6
- سخنی در تکلیف نماز برای کودکان 20
- 2_2_ نوجوان 21
- اشاره 21
- بلوغ و بلوغ شرعی 22
- 3 _ فرستنده پیام 23
- اشاره 23
- ب) ایمان و باور داشت: مربی باید مؤمن به آن چیزی باشد که دیگران را بدان دعوت می کند. دل او به آنچه می گوید باید آرام باشد. این جمله را که از بزرگی است فراموش نکنیم: «دل می تواند دل را هدایت کند». 24
- ج) عمل و کار: از عمل سخن راندیم نه از فعل. فرق فعل و عمل آن است که فعل اطلاق بر کار آسان و دشوار دارد، ولی عمل عبارت از آن فعلی است که در آن 25
- د) اخلاق و انس: برای اینکه در شاگرد یا کودک نفوذ کنیم، اخلاق خوش، مأنوس شدن با او، و رفتاری جلب کننده هم شرط است. والدین و مربیان که الگوی کار و عملند باید با کودک سنخیت پیدا کنند و رفتار مأنوسانه ای را از خود بروز دهند و به گونه ای عمل کنند که حتی مورد احترام کودک واقع شوند. برای اینکه کودک از عمل کسی درس بگیرد، لازم است آن شخص به گونه ای عمل کند که طفل وی را دوست بدارد، از مصاحبت با او احساس غرور و لذت کند که این رمزی مهم برای جلب و جذب در همه سنین است. 27
- 4 _ 1 _ عامل آمادگی و توانستن: 28
- اشاره 28
- 4 _ 2 _ رغبت و خواستن 31
- 4 _ 4 _ تکرار و مداومت 35
- 4 _ 5 _ رعایت ضوابط: 37
- 4 _ 6 _ تکیه بر تدریج: 38
- 4 _ 7 _ تشویق و تأیید: 39
- 5 _ شرایط القا 40
- اشاره 41
- 6 _ 1 _ در خانه: 41
- 6 _ نحوه تمرین و عمل 41
- اشاره 44
- الف) تجربه ای عملی: قبلاً به عرض رساندم که سالها در کلاس اول ابتدایی، به تدریس اشتغال داشتم. در آن ایام در کلاس، هر روز تمرین و اجرای برنامه نماز را داشتیم. روش اجرای برنامه ام که طرفداران بسیاری (از کودکان، والدین آنها، معلمان و مربیان) داشت، بدین قرار بود: 44
- 6_ 2_ در مدرسه 44
- ب) آموزشهای جنبی: به همراه نماز، مسائل آن، از مقدمات، مقارنات و مبطلات به صورت عملی آموخته می شد؛ مثلاً به آنها این نکات را می آموختیم که وقت نمازهای پنجگانه کدامند، در حین نماز بدن باید پاک باشد، باید رو به قبله بایستیم، خوردن و آشامیدن نماز را باطل می کند و... 45
- ج) فعالیت های جنبی دیگر: با اجرای برنامه های آموزشی نماز، برنامه تشویق نمازخوانها را هم در مدرسه داشتیم؛ بطوری که تشویق ها در کلاس، در سر صف، و در مقتضایی که پدید می آمد مطرح می شد و با این کار عمل نمازخوانی را در 46
- 7 _ 2 _ بعُد نفیی : در القائات مربوط به نفی مصداق های گوناگون: «ان الصلوه تنهی عن الفحشاء و المنکر» را به او تفهیم می کنیم؛ مثلاً به او تفهیم می کنیم و متذکر میشویم که: 48
- اشاره 48
- 7 _ 1 _ بعُد اثباتی: به همراه نماز دائما به کودک القا شود: 48
- 7 _ 3 _ اثربخشی القا: برای اینکه القائات مؤثرتر و نافذتر باشد، در مراحل بعدی حیات می توان زمزمه ها و تذکراتی داشت که اغلب آنها: 49
- اشاره 50
- 8 _ آغاز دعوت و تمرین 50
- 8 _ 2 _ دوران تمرین: که در آن کودک را به نماز دعوت می کنیم و به نظر ما این امر از سه سالگی قابل اجراست. به این صورت که: 51
- 8 _ 1 _ دوران تمهید: که در واقع دوران پایه گذاری ها و آشنایی هاست؛ دوره آمادگی دادن است. در این مرحله چشم کودک را باید به ادا و اطوار و حرکات نماز آشنا کرد و بر این اساس از همان دوران خردسالی کودک، پدر و مادر باید نماز را جلوی دیدگان کودک و در وقت بیداری او بخوانند تا او این اعمال و رفتار را ببیند و از این دیدنها، تشکّلی ذهنی برای او حاصل شود. 51
- 8 _ 3 _ دوران تکلیف: غرض، دوران تکلیف نسبت به نماز و واداشتن کودک به آن است و آن مرحله ای است که کودک به حد رشد و تمیز رسیده، احساس مذهبی در او علنی و نمودار شده است و این امر حدود سنین 6 تا 7 سالگی است. 52
- اشاره 53
- 9 _ 1 _ اصل پیشدستی 53
- 9 _ راهنمای ما در اجرای نماز 53
- 9 _ 2 _ اصل پایه گذاری و تمرین 54
- 9 _ 3 _ اصل فریضه سازی 55
- 9 _ 4 _ اصل استفاده از فرصت 56
- 9 _ 5 _ اصل اسوه پذیری 57
- اشاره 58
- 10 _ امکان پذیرش 58
- 10_ 2 _ از نظر زمینه ها: باور ما این است که: 59
- اشاره 60
- 11 _ 1 _ قواعد: در این جنبه به تکامل باید عنایت شود. اهم این قواعد عبارتند از: 60
- 11 _ قواعد و مراقبت ها 60
- 11 _ 2 _ مراقبتها: 62
- 12 _ پرهیزها 63
1- 1 _ وسایل الشیعه / ج 3 / ص 12
2- 2 _ همان / ص 13
و دوران وجوب نماز برسد باید جنبه اجرا و عادت بدان را دریابد. امام صادق علیه السلام فرمود: «اَوْلَی الْاَشیاءَ اَنْ یَتَعَلَّمها الْاَحداثَ الّتی اِذا صاروا کِبارا احتاجُوا الیها»(1) ؛ سزاوارترین چیزی که به افراد نسل نو رسیده باید آموخت چیزی است که وقتی بزرگ شدند بدان نیاز دارند. و این یک پیشدستی را نشان می دهد.
یا در امر دین آموزی فرمود: «بادروا اَوْلادَکم بِالْحَدیثِ قَبْلَ اَنْ یَسْبِقَ اِلَیهمُ المُرجِعَه»(2)؛ فرزندان خود را با داستان و سخن دین آشنا کنید، پیش از اینکه عوامل گمراه کننده بر آنان دست یابند.
این حدیث هم نشان دهنده نوعی پیشدستی است.
9 _ 2 _ اصل پایه گذاری و تمرین
در این اصل مقصد ما این است که زمینه و شرایط به گونه ای فراهم آیند که نمازخوانی به صورت امری پایه دار در کودکان درآید و آنان تمرینهای لازم را برای انجام این فریضه انجام داده آمادگی کافی یافته باشند.
در رعایت این اصل، اصول دیگری هم مطرح و مورد نظرند که هر کدام در روان شناسی روز برای خود جای پائی دارند و با شرایط رشد و فطرت هماهنگ می باشند؛ مثل:
الف) اصل تلقین پذیری: این اصل در دوران خردسالی در کودک فوق العاده شدید است و باید از آن استفاده کرد.
ب) اصل انعطاف پذیری: بر اساس این اصل کودک را به چوب تر تشبیه کرده اند که قابل خم و راست شدن است.