منبر و محراب صفحه 100

ص:109

1- التفسیر المظهری، ج 6، ص 53،  قال رسول اللّه صلی اللّه علیه و سلم الصلاه معراج المؤمن
2- الصَّلَاهُ قُرْبَانُ کُلِ تَقِی (بحارالأنوار،بیروت،ج10،ص99،باب7).
3- عنکبوت:45.

چهار اثر حضور قلب در نماز

روایت است از رئیس مذهب _ سلام الله علیه _ فرمودند "فی التورات مکتوب"(1)؛ در کتاب تورات این روایت آمده است، "یابن آدم" (حدیث قدسی است خداوند عالم همه ی ما را مخاطب قرار داده اند)؛ ای پسر آدم، "تفرق لعبادتی"؛ برای عبادتم خودت را فارغ بال کن. وقتی را خالی بگذار؛ از کارهایت بزن و در این زمان فقط به من بیاندیش. اگر انسان این "تفرق لعبادتی" را انجام داد خداوند عالم چهار برکت و عنایت را بر او نازل خواهد کرد. عنایت اول: "أملأ قلبک غنی"؛ من در دلت غنی و توانگری را قرار خواهم داد. عنایت دوم: " وَ لَا أَکِلْکَ إِلَی طَلَبِکَ "؛ در خواسته ها تو را به خودت واگذارت نمی کنم، دنبال کارت هستم. اگر انسان خود بخواهد دنبال خواسته هایش برود ما که سراپا فقریم سراپا عجزیم سراپا هم جهلیم، کدام کار به صلاح ماست؟ عقلمان نمی رسد. کدام کار به ضرر ماست؟ عقل ما نمی رسد. شاید دنبال یک امری بگردیم برایش دست و پا بزنیم هم و غممان را همان قرار بدهیم؛ امّا نتیجه به شر ما ختم بشود. چرا؟ چون عقل ما آن شر را درک نکرده بود. چه بسا از یک کاری بدمان می آید دنبال آن کار نمی رویم در حالی که تمام سعادت ما در گرو همان کار است، این به علت جهل ما است. خیلی کارها را دلمان می خواهد انجام بدهیم؛ امّا در توان ما نیست آن کار را انجام بدهیم این هم از عجز ما است. اگر قدرت ذات اقدس باری تعالی به کمک ما بیاید و پشتوانه ی کارهای ما بشود، تمامی ناممکن ها برای ما ممکن و مقدور می شود.

عنایت سوم، " وَ عَلَیَّ أَنْ أَسُدَّ فَاقَتَکَ"؛ بر من خداست که نداری و فقر تو را جبران کنم و راه فقرت را ببندم. تعبیر "علی"؛ یعنی اگر آن کار را انجام بدهی بر عهده من خداست راه فقرت را ببندم. در آیه قرآن "وَ ما مِنْ دَابَّهٍ فِی الْأَرْضِ إِلاَّ عَلَی اللَّهِ رِزْقُها"(2)؛ هیچ جنبده ای نیست مگر خدا عهده گرفته است روزی او را.

عنایت چهارم، "وَ أَمْلَأَ قَلْبَکَ خَوْفاً مِنِّی خوفاً "؛ ظرف جانت را از خوفم پر می کنم. دو بال تکامل انسان رجاء و خوف است. که این یک بال را عبادت در جان ما ایجاد می کند.