منبر و محراب صفحه 122

ص:131

صادق علیه السلام فرمودند: خدا در شما ربوبیت که مغز عبودیت است را قرار داد(1)؛ چون از روح خودش در شما دمید. انسان چون در او حالت روحی "نفخت فیه من روحی" وجود دارد میل به ربوبیت نیز در او وجود داردخدا او را به عالم خاک آورد که او متوجه فقر ذاتی خودش بشود. بفهمد که او مخلوق است. به همین علت از طریق خاک او را وارد این عالم می کند. پس سجده اول یعنی ما از خاکیم. وقتی سر از سجده اول برمی داریم، آمده ایم به عالم دنیا. چند لحظه ای می نشینیم. فقها به این چند لحظه نشستن، "جلسه ی استراحت" می گویند. در این نشستن می گویم "أستغفر الله ربی و أتوب إلیه"، چند لحظه بنشینید استغفار هم بکنید. چرا استغفار بکنیم؟ برای جبران اشتباه ها در دنیا باید استغفار بکنید. "رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا وَ إِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنا وَ تَرْحَمْنا لَنَکُونَنَّ مِنَ الْخاسِرین" (2). جلسه ی استراحت شما، همچون زندگی در این دنیا چند لحظه ای بیش نیست. پیرمرد هشتاد ساله، خاطره هفتاد سال قبل را می گوید انگار دیروز بود!

بعد به خاک می رود. در برزخ باید گفت "سُبحانَ رَبی الأعلی وَ بِحَمده" کسی در برزخ آرام است که اینجا "سُبحانَ رَبی الأعلی وَ بِحَمده" را خوب درک کرده باشد. توجه فرمودید کار برزخیان تسبیح خدای متعال است و حقیقتش این است که به محض این که شما وارد برزخ شدید، تمام پرده ها از جلوی چشم شما کنار می رود؛ چه مؤمن باشید و چه کافر. البته مؤمن تسبیح می گوید و کافر در حیرانی قرار می گیرد. چند لحظه ای در برزخید. شما اگر میلیون ها سال در برزخ باشید چند لحظه ای بیشتر طول نمی کشد. در برزخ همانند خواب "النَّوْمَ أَخُ الْمَوْت "(3) چون ماده نیست نتیجتاً زمان هم وجود ندارد. وقتی سر از خاک بر می دارید، انگار دو دقیقه گذشته. فلذا سجده ی دوم به همان اندازه طول می کشد که برزختان طول خواهد کشید. البته برای کسی که جهنم درونی برای خودش درست کرده است، طولانی خواهد بود. همانند کسی که در این عالم فشار روحی دارد؛ می گوید انگار صد سال بر من گذشت. از آن طرف هم کسی که آرامش روحی دارد، می گوید: هفت ساعت انگار هفت دقیقه گذشت. دقیقاً حال برزخی ها همین گونه است.