نماز در ادیان صفحه 216

ص:227

که کار نیک انجام داده اند در مرحله بعد، زندگی مرفه و خوشی را در طبقه اجتماعی بالاتری خواهند داشت و آنان که کار بد می کنند در زندگی بعدی، با بدبختی دست به گریبان خواهند شد و چه بسا به شکل حیوان بازگشت کنند. "تناسخ" در زبان سنسکریت "سَمْساره" به معنای "سیر و سفر" یا "سرگردانی و آوارگی و گیجی" است. طبق دو اصلِ "سَمْساره" و "کَرمه"، همین آثار کَرمه ای سبب می شود تا انسان پس از سپری کردن دوره ای در فضایی بهشت گون یا جهنمی، به بازگشتِ مکرر به این دنیا مجبور گردد، و نیز سبب می شود تا در هر زندگی، متناسب با نوع و میزان کَرمه ای که در روح دارد، زندگی متفاوت داشته باشد. بنابراین، هر زندگی در عین حال که خود ثمره زندگانی های پیشین است، تعیین کننده نوع و کیفیت زندگانی های بعدی نیز خواهد بود. هندوان معتقدند، تنها راه رهایی انسان از گردونه تناسخ و تولدهای مکرر در جهان پر از رنج و بلا، رسیدن به "موکشه" یعنی "رهایی" است که از سه طریق معرفت، ریاضت و بهکتی به دست می آید.

طبقات اجتماعی

اساس آیین هندو رعایت نظام طبقات اجتماعی است. هر کس در این آیین در طبقه ای به دنیا می آید که سرنوشت محتوم