نماز در ادیان صفحه 242

ص:253

دیگران ادراک کرده و آموخته است. او موجودی متعالی و الوهی و فوق بشری نبوده که در ذات خود با تمام موجودات متفاوت باشد. اساس تعالیم نظری هینه یانه، چهار حقیقت شریف، وجود وابسته، اناتمن (نفی وجود روح) و قانون کرمه است. اساس تعالیم عملی آن نیز راه هشت گانه است که به نیروانه می انجامد. مهایانی ها، هینه یانه را بخش ابتدایی و عامیانه آموزه های بودا تلقی می کنند و می گویند بعد از این تعالیم عامیانه بود که بودا آموزه برتر خویش را که مهایانه باشد، آموخت.(1)طبق آموزه های هینه یانه، هر کسی که می خواهد به نیروانه برسد، ناگزیر باید بی خانمانی و زندگی دیری را انتخاب کند. برای غیر رهروان، نیل به نیروانه ممکن نیست. در هینه یانه تأکید بر نیروانه و رهایی است، ولی در مهایانه تأکید بر توسل به بوداسف ها و دلسوزی به دیگران است؛ از این رو، در مهایانه عمل اشخاص، تنها بخشی از لازمه رسیدن به نیروانه است و خود نیروانه هم اهمیت ثانوی دارد. هینه یانه بر چیزی غیر از هدف نهایی تلاش های معنوی تأکید نمی کند. حقیقت تجربی روشن شدگی، ملازم است با اطفای توهم "خود" درونی و ملازمات آن. بدین ترتیب، هینه یانه با مهایانه، تفاوت های اساسی دارند.