نماز در ادیان صفحه 261

ص:272

ذن کوششی است در بیرون کشیدن حقیقت از ندانستگی؛ یعنی شناخت شهودی حقیقت است. هدف دیانه ذن رسیدن به وحدت با برترین واقعیت هستی است. ذن، خلسه خواب گونه، خلا در جان و استدلال عقلی را رد می کند.(1)

اغلب استادان به تمرین کنندگان ذن سؤالی مناسب می دهند تا درباره آن به تفکر بپردازد و یا درباره آن با استاد به گفت وگو بنشیند؛ مثلاً درباره "هیچی" آن قدر فکر می کنند تا به روشن شدگی برسند.

در فرقه های سودو و شین، و نیز در نیچی رن، بر دیانه تأکید نمی کنند. در واقع، نیازی به دیانه نمی بینند و آیین خود را با شرکت در مراسم معبد، به جا آوردن نمازهای بامدادی و شامگاهی در مقابل معبد فردی یا خانوادگی، گوش دادن به موعظه ها و خواندن کتاب های وابسته به آن فرقه ها به جای می آورند. در فرقه جوْدو بر تکرار ذکر "نِم بوتسو" تأکید فراوان می شود. تعلیم استاد این فرقه این بود که هر چند بار که می شود، باید ذکر نِم بوتسو گرفت. زنگی هم روی زمین هست که هر گاه کلام مقدس را تکرار می کند، آن را به صدا درمی آورند. برخی فرقه ها رسم شکرگزاری خاصی را برپا