نماز در ادیان صفحه 284

ص:295

دستوراتی اخلاقی و اجتماعی که از آثار گذشتگان یافته بود، تجویز می کرد. سخن مشهوری از کنفوسیوس نقل شده است که نشان می دهد او در صدد بوده تا اندیشه گذشتگان خویش را احیا کند:

من راوی هستم نه مخترع. من به سخنان گذشتگان شوق و علاقه دارم و آنها را تصدیق می کنم. من حکیم مادرزاد نیستم، بلکه تنها کاری که می کنم آن است که تحقیقات پیشینیان را به دست آورم و در فهم و درک آنها سعی بلیغ مبذول دارم(1).

کنفوسیوس زندگی پرماجرایی داشت و علاوه بر تعلیم شاگردان به کارهای حکومتی نیز می پرداخت. او در پنجاه سالگی به وزارت دست یافت و مقام او در زمانی کوتاه، بالا رفت و وزیر اعظم شد. او سعی کرد یافته های خود را به امپراتور زمان خویش تفهیم کند و از او بخواهد که به دستورالعمل های اخلاقی و اجتماعی او عمل کند. امپراتور به سخن کنفوسیوس مشکوک شد و گمان کرد او می خواهد به امپراتوری برسد؛ بنابراین او را از دربار اخراج کرد. کنفوسیوس که دیگر جایگاه خود را در دربار از دست داده بود و مورد حسادت رقیبان نیز قرار گرفته بود، گوشه عزلت پیشه کرد و به تربیت شاگردان پرداخت.