نماز در ادیان صفحه 287

ص:298

معنای خدمت به پیشگاه خداوند است؛ انجام مراسم و تشریفات دینی در معابد نیاکان، به معنای پرستش نیاکان است. اگر کسی حقیقتاً معنای قربانی کردن برای آسمان و زمین و نیز اهمیت اعمال عبادی را – که برای پرستش ارواح نیاکان در تابستان و پاییز صورت می پذیرد- می فهمید، حکومت کردن بر ملت به اندازه نشان دادن کف دست ساده می شد.(1)

تعالیم کنفوسیوس ترکیبی بود از اصول اخلاقی سیاست مُدُن و مقداری مسائل دینی. وی معتقد بود که اجداد مردم طبق قاعده "لی" زندگی می کردند و از این رو، از انواع نیکی ها و برکات برخوردار بودند، ولی مردم زمان وی بر اثر رها کردن آن شیوه از آن امور محروم مانده اند. "لی" از دیدگاه کنفوسیوس معانی مختلفی داشت و برای پاکی ادب تشریفات و عبادت به کار می رفت. وی معتقد بود با پیروی از لی هر چیز به سامان می آید و جامعه آرمانی تشکیل می شود. "لی" در متن های مختلف، معانی گوناگونی مانند: روح، قربانی، دین، اخلاق و آداب سلوک می دهد. مراد از "لی" آیین ها و قربانی های رسمی است که شامل آیین خاکسپاری و احترام به ارواح نیاکان نیز می شود. هم چنین شامل قواعد مربوط به رفتار مناسب در شرایط مختلف