نماز در ادیان صفحه 288

ص:299

است. کنفوسیوس این قاعده را به تفصیل در کتاب _لی چینگ_ آورده است. آیین کنفوسیوس نظام دینیاری ویژه ای ندارد؛ مراسمات مختلف آنان به ویژه کفن و دفن مردگان را راهبان دائویی، بودایی و حتی اخیراً کشیش های مسیحی برایشان انجام می دهند.

اصول اخلاقی

کنفوسیون پنج رابطه را مطرح کرد که هر گاه درست برقرار شوند، همه چیز درست می شود:

1. مهربانی در رابطه میان پدر و پسر؛

2. لطف برادر بزرگ تر به برادر کوچک تر و تواضع برادر کوچک تر در مقابل برادر بزرگ تر؛

3. عدالت شوهر با زن و اطاعت زن از شوهر؛

4. علاقه مندی زبردستان به زیردستان و اطاعت زیردستان از زبردستان؛

5. مهربانی فرمانروایان به رعایا و وفاداری رعایا به فرمانروایان.

کنفوسیوس درباره "آرمان شهر" و رابطه شهریار با رعایا تعلیم می داد که هرگاه فرمانروایان خود به قوانین تن در دهند، همه مردم از مقامات عالی تا ضعیف ترین فردِ کشور نیز مطیع قانون می شوند.