نماز در ادیان صفحه 54

ص:65

1- آرامگاه استر و پسرعمویش مردخای که در رفع این خطر مؤثر بوده، در همدان است.
2- «جامعه» در این کتاب، اسم مستعار حضرت سلیمان علیه السلام است.
3- «حبقوق» در کتب اسلامی به «حیقوق» تصحیف شده است.

عربی ارتباط دارد. تلمود به کتابی بسیار بزرگ اطلاق می شود که احادیث و احکام یهود را در بر دارد و در واقع، تفسیر و تأویل _تورات_ است و گاهی آن را "تورات شفاهی" می نامند.

زمانی که یهودیان به بابل تبعید شدند، گروهی به نام "سوفریم" (یعنی کاتبان) میان آنان پدید آمد. "کاتبان" کسانی بودند که به کتابت _تورات_ و مضامین مذهبی اهتمام داشتند. مهم ترین سوفر، عزرا (عزیر) بود که در قرن پنجم قبل از میلاد می زیست. عزرا تصمیم گرفت شریعت موسی علیه السلام را توسعه دهد و از عبارات کتاب _عهد عتیق_ نیازهای جامعه یهود را بر آورد. اقدام وی سرآغاز سنت شفاهی یهود شد.

پس از عزرا، روشی در تفسیر و تأویل متون مذهبی رایج شد که "میدراش" نامیده می شود و اختراع آن را به وی نسبت می دهند. واژه "میدراش" به معنای "جست وجو"ست، زیرا دانشمندان از خلال میدراش به جست وجوی معانی نهفته _تورات_ می پرداختند و می خواستند همه مسائل روزانه زندگی را از کتاب آسمانی خود استخراج کنند. پس از تأسیس مجمع کبیر (سنهدرین) برای رسیدگی به امور مذهبی، کم کم این فکر رواج یافت که تفسیر _تورات_ پس از حضرت موسی علیه السلام نسل به نسل به دست اعضای آن مجمع رسیده است.

به عقیده بسیاری از دانشمندان، "یهودا هنّاسی" کسی است