نماز در فرق صفحه 83

ص:92

1- . ج1، ص542.
2- . ابن عربی در فتوحات می گوید: در جنگ خندق، آن گاه که صحابه پیامبر خندق می کندند، چون وقت نماز فرارسید، یک نفر از آنان ندا سر داد: حَیَّ علی خیر العمل و از آن زمان سنت حسنه شد. ( الفتوحات المکیه ، ج1، ص400)
3- . الانتصار ، ص137، باب وجوب قول "حَیّ عَلی خیر العمل".
4- . حی علی خیر العمل بین الشرعیه و الابتداع ، ص37؛ الأذان بحی علی خیر العمل ، ص29.

جهاد و دفاع در زمان رسول خدا صلی الله علیه و آله بیشتر احساس می­شد. آن حضرت در 27 غزوه شرکت کرد و نزدیک به 55 سریّه و گروه رزمی فرستاد؛ در حالی که اذان گفتن با این جمله در عصر او، سبب سستی در جهاد و تخلف از جنگ نشد و از آن نهی نفرمود. ضمن اینکه بر فرض درستی این مصحلت اندیشی که نوعی اجتهاد در مقابل نص به شمار می آید، تنها برای خلیفه حجت است، نه دیگران و آیندگان؛ زیرا در زمانی که جنگ نیست، این دلیل هم منتفی خواهد شد و باید به اصل اذان که جزئیت "حی علی خیر العمل" در آن اثبات شده، بازگشت؛ در حالی که پس خلیفه دوم، این روش سنت شد و جالب­تر آنکه به نام سنت پیامبر بر آن پای فشرده می­شود. ازاینرو، حکایات و روایاتی نقل کرده­اند که بلال نیز چنین می­گفته است.(1)

جالب آنکه، خود خلیفه نیز به بدعت بودن آن تصریح و حقیقت ماجرا را آشکار می­سازد. وی در بخشی از سخنرانی خود چنین گفت: سه چیز در عهد رسول خدا صلی الله علیه و آله رسمی بود و من از آنها بازمی دارم و انجام دهنده آن را بازخواست می کنم: متعه زنان، متعه حج و گفتن حَیّ عَلی خَیر العمل.(2)